Magazynowanie

FIFO, LIFO i FEFO: którą zasadę rotacji zapasów wybrać

FIFO, LIFO i FEFO wskazują, który towar wydać z magazynu jako pierwszy. Wybór zależy od terminu ważności, rodzaju składowania i wymagań księgowych.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Regały przepływowe z paletami i kartonami ułożonymi do wydawania w kolejności przyjęcia

FIFO, LIFO i FEFO to zasady rotacji zapasów, czyli reguły wskazujące, który towar z magazynu wydać jako pierwszy. FIFO (first in, first out) oznacza, że pierwszy wydany jest ten, który przyjęto najwcześniej. LIFO (last in, first out) to zasada odwrotna. FEFO (first expired, first out) kieruje się terminem ważności: pierwszy wychodzi towar, który najszybciej się przeterminuje. Poprawny wybór zmniejsza straty i ułatwia kontrolę, a zły prowadzi do przeterminowanych partii i bałaganu w ewidencji.

Porównanie trzech zasad

Zasada Co wychodzi pierwsze Typowy towar Główne ryzyko
FIFO najwcześniej przyjęty większość asortymentu, towary starzejące się starsza partia z krótszym terminem pozostaje na końcu
LIFO ostatnio przyjęty towar sypki, składowany w stosach, gdzie nie ma terminu dolne warstwy zalegają i się starzeją
FEFO z najkrótszym terminem ważności żywność, leki, kosmetyki, chemia wymaga ewidencji terminów, trudniejsze bez systemu

FIFO: kolejność przyjęć

To najpowszechniejsza zasada, bo naturalnie ogranicza zaleganie towaru. Wymaga takiego rozmieszczenia, by starsze palety były łatwo dostępne. W regałach paletowych jednoadresowych wystarczy dyscyplina i oznaczenia dat. Najlepiej sprawdzają się układy, które fizycznie wymuszają kolejność, jak regały przepływowe, gdzie towar wchodzi z jednej strony i wychodzi z drugiej. Ich budowę omawia artykuł o regałach przepływowych.

LIFO: kolejność odwrotna

LIFO występuje w magazynach, gdzie dostęp do towaru jest tylko z jednej strony, na przykład przy składowaniu blokowym albo w regałach wjezdnych. Ostatnia paleta wstawiona jest pierwszą, jaką można wyjąć. Dla towarów bez terminu ważności i o stałej jakości jest to wygodne rozwiązanie, bo oszczędza przestrzeń. Nie nadaje się do towaru, który traci wartość z upływem czasu. Warto też odróżnić LIFO jako sposób fizycznego składowania od LIFO jako metody wyceny rozchodu w księgowości, która ma osobne reguły.

FEFO: kolejność według terminu ważności

Przy żywności, lekach i chemii liczy się data, nie moment przyjęcia. Dostawa przyjęta później może mieć krótszy termin niż wcześniejsza, więc FIFO prowadziłoby do przeterminowania. FEFO wymaga zapisu daty przy każdej partii oraz dostępu do informacji w momencie wydania. Bez systemu pracownik musi czytać etykiety, co jest powolne i podatne na błędy. W magazynie z WMS system sam podpowiada, z której lokalizacji wziąć towar. Warunki przechowywania, ważne dla żywności, opisuje tekst o magazynie chłodniczym.

Jak wybrać zasadę

Zacznij od pytania, czy towar ma termin ważności. Jeśli tak, stosuj FEFO, a FIFO tylko wtedy, gdy kolejność przyjęć zawsze odpowiada kolejności terminów. Jeśli terminu nie ma, ale towar starzeje się technicznie lub modowo, wybierz FIFO. LIFO zostaw towarom trwałym, składowanym w głębokich układach.

Jak zasada wpływa na układ magazynu

Wybór reguły rotacji wpływa na rodzaj regałów i organizację dojść. Przy FIFO najlepiej działają układy z osobnym wejściem i wyjściem, ponieważ pracownik uzupełniający nie przeszkadza temu, który pobiera towar. Przy FEFO ważniejsza niż układ jest informacja, a więc etykiety, skany i dostęp do danych o partiach. Przy LIFO najważniejsza jest gęstość składowania, bo głębokie kanały pozwalają zmieścić więcej palet na tej samej powierzchni. Porównanie systemów składowania znajdziesz w tekście o systemach składowania palet.

Koszt i ryzyko przy złej zasadzie

Zła zasada rotacji ujawnia się powoli. Najpierw rośnie liczba palet, które trzeba przesuwać, żeby dostać się do właściwego towaru. Potem pojawiają się produkty, które dotrwały do końca terminu i trafiają do utylizacji. Na końcu księgowość odnotowuje różnice, których nikt nie umie wytłumaczyć. Każdy z tych skutków da się zmierzyć: liczba przesunięć na wydanie, wartość towaru wycofanego z powodu terminu, liczba reklamacji z powodu zbyt krótkiego terminu przydatności u klienta. Warto raz na kwartał sprawdzić te trzy liczby i porównać je z poprzednim okresem.

Gdy zasady się nakładają

W praktyce jeden magazyn często łączy kilka reguł. Część asortymentu podlega FEFO, bo ma datę ważności, część FIFO, bo starzeje się technicznie, a opakowania zbiorcze są wydawane według wygody układu. Taki podział jest w porządku, jeśli jest jawny. Najgorzej, gdy zasady istnieją tylko w głowach doświadczonych pracowników, a nowy zespół wydaje towar tak, jak podpowiada dostępność. Spisz zasady dla każdej grupy asortymentu i wywieś je w strefie, której dotyczą.

Jak wymusić zasadę w praktyce

  • oznacz palety i kartony datą przyjęcia albo terminem ważności, widocznym z korytarza,
  • wybierz regały dopasowane do zasady: przepływowe dla FIFO, wjezdne dla LIFO,
  • wprowadź skanowanie partii przy przyjęciu i wydaniu,
  • zablokuj w systemie możliwość pobrania nowszej partii, gdy starsza jest dostępna,
  • przeglądaj regularnie towar o najkrótszym terminie i przenoś go bliżej wydania.

Rozmieszczenie na adresach i sposób opisu miejsc ułatwia kontrolę kolejności, co opisuje adresowanie magazynu. Przeterminowane zapasy zwykle wynikają także z nadmiernych zamówień, więc zasady rotacji warto łączyć z zarządzaniem poziomem stanów, opisanym w artykule o zarządzaniu zapasami.

Lista kontrolna wyboru

  1. Sprawdź, które towary mają termin ważności lub przydatności.
  2. Zdecyduj o zasadzie dla każdej grupy i zapisz ją w instrukcji.
  3. Dopasuj regały i adresy tak, by zasadę dało się zachować bez przekładania palet.
  4. Ustaw w systemie lub w arkuszu kontrolę terminów i alerty.
  5. Raz na kwartał sprawdź zapasy o najkrótszych terminach.

Najczęstsze pytania

Czym FEFO różni się od FIFO?

FIFO opiera się na dacie przyjęcia, a FEFO na terminie ważności. Gdy późniejsza dostawa ma krótszy termin, FEFO wyda ją wcześniej.

Czy w magazynie można stosować kilka zasad naraz?

Tak. Różne grupy towarów mogą mieć różne zasady, na przykład żywność FEFO, a opakowania FIFO. Ważne, by system i oznaczenia jasno wskazywały, co obowiązuje w danej strefie.

Czy FEFO wymaga systemu WMS?

Nie jest to bezwzględne, ale w większym magazynie ręczne pilnowanie terminów szybko zawodzi. System wskazuje partię do pobrania i ogranicza pomyłki.

Jakie regały pomagają w FIFO?

Przepływowe, w których towar wchodzi z jednej strony i wychodzi z drugiej, oraz układy z dwustronnym dostępem. Regały wjezdne naturalnie dają LIFO.

Czytaj dalej