Magazynowanie

Inwentaryzacja magazynu: jak przeprowadzić spis z natury krok po kroku

Inwentaryzacja magazynu porównuje stan z systemu ze stanem na półkach. Poniżej przygotowanie, przebieg spisu z natury, rozliczenie różnic i porównanie ze spisem ciągłym.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Pracownik skanuje etykiety na paletach w regale podczas spisu z natury w magazynie

Inwentaryzacja magazynu to porównanie tego, co mówi system lub ewidencja, z tym, co faktycznie leży na półkach. Jej wynikiem jest lista różnic i ich wyjaśnienie, a nie samo policzenie sztuk. Najczęściej stosuje się spis z natury, czyli jednorazowe policzenie całości w ustalonym terminie, albo inwentaryzację ciągłą, w której liczy się małe fragmenty magazynu przez cały rok. Który wariant wybrać, zależy od wielkości asortymentu, możliwości zatrzymania ruchu i tego, czy magazyn ma system WMS.

Po co liczyć, skoro system prowadzi stany

Stany w systemie opierają się na dokumentach, a półka żyje własnym życiem. Towar zostaje odłożony w złe miejsce, wydany bez zapisu, uszkodzony i wyrzucony bez protokołu albo przyjęty w innej ilości niż na dokumencie. Każda z tych sytuacji tworzy rozbieżność, która rośnie z miesiąca na miesiąc, jeśli nikt jej nie wyłapuje.

Dla firm prowadzących księgi rachunkowe inwentaryzacja jest też obowiązkiem wynikającym z ustawy o rachunkowości, która wymaga potwierdzenia stanu aktywów, w tym zapasów, na koniec roku obrotowego. Sposób, termin i metodę dla danej firmy ustala księgowość, dlatego plan spisu warto uzgodnić z działem finansowym, zanim wyznaczysz dzień liczenia.

Spis z natury i inwentaryzacja ciągła: porównanie

Cecha Spis z natury (okresowy) Inwentaryzacja ciągła
Zakres cały magazyn w jednym terminie wycinek magazynu, powtarzany w cyklu
Ruch towarów zwykle wstrzymany na czas liczenia magazyn pracuje, liczona jest tylko wybrana lokalizacja
Wymagania zespół liczący, listy spisowe, dużo zaangażowanych osób stałe adresy towaru, dobra ewidencja, najlepiej WMS
Wykrywanie błędów raz w roku lub rzadziej, więc źródło błędu bywa nieznane szybko, a przyczynę da się jeszcze odtworzyć
Koszt skumulowany, jednorazowy, z przestojem rozłożony na cały rok

W wielu firmach działa układ mieszany: ciągłe liczenie pozycji najważniejszych i najczęściej wydawanych oraz roczny spis całości. Wyboru pozycji do częstszego liczenia pomaga dokonać analiza ABC i XYZ.

Jak przygotować magazyn do spisu

Dobra inwentaryzacja zaczyna się na długo przed pierwszym policzonym kartonem. Najpierw porządek: towar ma leżeć na stałych miejscach, bez palet w przejściach i bez pudełek bez opisu. Potem dokumenty: wszystkie przyjęcia i wydania do dnia spisu mają być zaksięgowane, a zwroty i reklamacje rozliczone albo wyraźnie wydzielone.

Warto też oznaczyć lokalizacje, jeśli jeszcze nie są oznaczone. Zasady nazywania miejsc opisuje tekst o adresowaniu magazynu. Bez adresów trudno przydzielić zespołom rejony do liczenia i potem porównać wynik z ewidencją.

Przed dniem spisu

Zaksięguj wszystkie dokumenty, wydziel towar uszkodzony i zwroty, ustal zespoły dwuosobowe (liczący i kontrolujący), przygotuj listy spisowe lub skanery oraz wyznacz osobę, która zamyka spis i podpisuje protokół.

Przebieg spisu z natury

  1. Wyznacz kierownika spisu i zespoły. Osoba odpowiedzialna za dany magazyn nie powinna liczyć własnych zapasów samodzielnie, bo to osłabia wiarygodność wyniku.
  2. Podziel halę na rejony i przypisz je zespołom. Każdy rejon ma numer, a lista spisowa lub skaner zawiera tylko pozycje z tego rejonu.
  3. Policz towar fizycznie, bez patrzenia na stan z systemu. Znajomość wartości oczekiwanej skłania do zaokrąglania w stronę oczekiwań.
  4. Zapisz wynik wraz z lokalizacją, numerem partii lub serii, gdy towar je ma, oraz stanem towaru, na przykład uszkodzony.
  5. Drugi zespół przelicza losowo wybrane lokalizacje i te, w których wynik wygląda niespójnie.
  6. Po zebraniu wyników porównaj je z ewidencją i sporządź listę różnic.

Skanery i terminale mobilne skracają ten etap i eliminują błędy przepisywania. Ich wybór opisuje artykuł o skanerach i terminalach mobilnych do magazynu, a rolę znaczników radiowych tekst o RFID i kodach kreskowych.

Jak rozliczyć różnice

Różnice dzieli się na niedobory i nadwyżki. Zanim zostaną zaksięgowane, trzeba sprawdzić, skąd się wzięły. Najczęstsze przyczyny to towar odłożony w złe miejsce, pomyłka w przeliczeniu jednostek miary, nieudokumentowane wydanie, błąd przy przyjęciu i uszkodzenie bez protokołu. Pierwsze dwie wyjaśnia się zwykle przez ponowne przeszukanie sąsiednich lokalizacji.

Sposób rozliczenia niedoborów, w tym odpowiedzialność pracowników i księgowanie strat, zależy od przepisów i polityki firmy, dlatego uzgodnij go z księgowością i działem kadr. Po zamknięciu spisu ważniejsze od samej korekty jest zapisanie przyczyn i wprowadzenie zmian, które zmniejszą liczbę różnic w kolejnym okresie.

Inwentaryzacja ciągła w praktyce

W spisie ciągłym magazyn nie staje, a liczenie jest wpisane w codzienną pracę. Najczęściej stosuje się dwa sposoby: liczenie wybranych lokalizacji według harmonogramu oraz liczenie przy okazji, na przykład gdy z lokalizacji zabrano ostatnią sztukę, system oczekuje zera, a pracownik sprawdza, czy półka jest pusta. Taka kontrola kosztuje kilkanaście sekund.

Warunkiem jest stała lokalizacja towaru i dobra ewidencja ruchów. Dlatego inwentaryzacja ciągła jest naturalnym elementem pracy z systemem klasy WMS, o którym piszemy w tekście o wdrożeniu WMS. Pozycje o dużej wartości liczy się częściej, a wolno rotujące rzadziej, co dobrze wpisuje się w ogólne zasady zarządzania zapasami.

Najczęstsze pytania

Czy inwentaryzacja magazynu jest obowiązkowa?

Firmy prowadzące księgi rachunkowe muszą potwierdzać stan zapasów zgodnie z ustawą o rachunkowości. Metodę i terminy ustala się z księgowością na podstawie aktualnych przepisów i polityki rachunkowości firmy.

Czy podczas spisu z natury trzeba zatrzymać magazyn?

Zwykle tak, przynajmniej w liczonych rejonach, żeby stan nie zmieniał się w trakcie liczenia. Gdy zatrzymanie jest niemożliwe, wybiera się inwentaryzację ciągłą albo liczy się rejon po rejonie, z ewidencją ruchów w czasie liczenia.

Jak często robić inwentaryzację ciągłą?

Nie ma jednej reguły. Pozycje o dużej wartości lub szybko rotujące liczy się częściej, na przykład co miesiąc, a pozostałe rzadziej. Częstotliwość ustala się według liczby błędów i kosztu liczenia.

Czy system WMS zastępuje inwentaryzację?

Nie. WMS prowadzi ewidencję i ułatwia liczenie, ale nie wie, co fizycznie leży na półce. Fizyczne sprawdzenie nadal jest potrzebne, tylko robi się je szybciej i w sposób bardziej uporządkowany.

Czytaj dalej