Inwentaryzacja magazynu: jak przeprowadzić spis z natury krok po kroku
Inwentaryzacja magazynu porównuje stan z systemu ze stanem na półkach. Poniżej przygotowanie, przebieg spisu z natury, rozliczenie różnic i porównanie ze spisem ciągłym.
Inwentaryzacja magazynu to porównanie tego, co mówi system lub ewidencja, z tym, co faktycznie leży na półkach. Jej wynikiem jest lista różnic i ich wyjaśnienie, a nie samo policzenie sztuk. Najczęściej stosuje się spis z natury, czyli jednorazowe policzenie całości w ustalonym terminie, albo inwentaryzację ciągłą, w której liczy się małe fragmenty magazynu przez cały rok. Który wariant wybrać, zależy od wielkości asortymentu, możliwości zatrzymania ruchu i tego, czy magazyn ma system WMS.
Po co liczyć, skoro system prowadzi stany
Stany w systemie opierają się na dokumentach, a półka żyje własnym życiem. Towar zostaje odłożony w złe miejsce, wydany bez zapisu, uszkodzony i wyrzucony bez protokołu albo przyjęty w innej ilości niż na dokumencie. Każda z tych sytuacji tworzy rozbieżność, która rośnie z miesiąca na miesiąc, jeśli nikt jej nie wyłapuje.
Dla firm prowadzących księgi rachunkowe inwentaryzacja jest też obowiązkiem wynikającym z ustawy o rachunkowości, która wymaga potwierdzenia stanu aktywów, w tym zapasów, na koniec roku obrotowego. Sposób, termin i metodę dla danej firmy ustala księgowość, dlatego plan spisu warto uzgodnić z działem finansowym, zanim wyznaczysz dzień liczenia.
Spis z natury i inwentaryzacja ciągła: porównanie
| Cecha | Spis z natury (okresowy) | Inwentaryzacja ciągła |
|---|---|---|
| Zakres | cały magazyn w jednym terminie | wycinek magazynu, powtarzany w cyklu |
| Ruch towarów | zwykle wstrzymany na czas liczenia | magazyn pracuje, liczona jest tylko wybrana lokalizacja |
| Wymagania | zespół liczący, listy spisowe, dużo zaangażowanych osób | stałe adresy towaru, dobra ewidencja, najlepiej WMS |
| Wykrywanie błędów | raz w roku lub rzadziej, więc źródło błędu bywa nieznane | szybko, a przyczynę da się jeszcze odtworzyć |
| Koszt | skumulowany, jednorazowy, z przestojem | rozłożony na cały rok |
W wielu firmach działa układ mieszany: ciągłe liczenie pozycji najważniejszych i najczęściej wydawanych oraz roczny spis całości. Wyboru pozycji do częstszego liczenia pomaga dokonać analiza ABC i XYZ.
Jak przygotować magazyn do spisu
Dobra inwentaryzacja zaczyna się na długo przed pierwszym policzonym kartonem. Najpierw porządek: towar ma leżeć na stałych miejscach, bez palet w przejściach i bez pudełek bez opisu. Potem dokumenty: wszystkie przyjęcia i wydania do dnia spisu mają być zaksięgowane, a zwroty i reklamacje rozliczone albo wyraźnie wydzielone.
Warto też oznaczyć lokalizacje, jeśli jeszcze nie są oznaczone. Zasady nazywania miejsc opisuje tekst o adresowaniu magazynu. Bez adresów trudno przydzielić zespołom rejony do liczenia i potem porównać wynik z ewidencją.
Przed dniem spisu
Zaksięguj wszystkie dokumenty, wydziel towar uszkodzony i zwroty, ustal zespoły dwuosobowe (liczący i kontrolujący), przygotuj listy spisowe lub skanery oraz wyznacz osobę, która zamyka spis i podpisuje protokół.
Przebieg spisu z natury
- Wyznacz kierownika spisu i zespoły. Osoba odpowiedzialna za dany magazyn nie powinna liczyć własnych zapasów samodzielnie, bo to osłabia wiarygodność wyniku.
- Podziel halę na rejony i przypisz je zespołom. Każdy rejon ma numer, a lista spisowa lub skaner zawiera tylko pozycje z tego rejonu.
- Policz towar fizycznie, bez patrzenia na stan z systemu. Znajomość wartości oczekiwanej skłania do zaokrąglania w stronę oczekiwań.
- Zapisz wynik wraz z lokalizacją, numerem partii lub serii, gdy towar je ma, oraz stanem towaru, na przykład uszkodzony.
- Drugi zespół przelicza losowo wybrane lokalizacje i te, w których wynik wygląda niespójnie.
- Po zebraniu wyników porównaj je z ewidencją i sporządź listę różnic.
Skanery i terminale mobilne skracają ten etap i eliminują błędy przepisywania. Ich wybór opisuje artykuł o skanerach i terminalach mobilnych do magazynu, a rolę znaczników radiowych tekst o RFID i kodach kreskowych.
Jak rozliczyć różnice
Różnice dzieli się na niedobory i nadwyżki. Zanim zostaną zaksięgowane, trzeba sprawdzić, skąd się wzięły. Najczęstsze przyczyny to towar odłożony w złe miejsce, pomyłka w przeliczeniu jednostek miary, nieudokumentowane wydanie, błąd przy przyjęciu i uszkodzenie bez protokołu. Pierwsze dwie wyjaśnia się zwykle przez ponowne przeszukanie sąsiednich lokalizacji.
Sposób rozliczenia niedoborów, w tym odpowiedzialność pracowników i księgowanie strat, zależy od przepisów i polityki firmy, dlatego uzgodnij go z księgowością i działem kadr. Po zamknięciu spisu ważniejsze od samej korekty jest zapisanie przyczyn i wprowadzenie zmian, które zmniejszą liczbę różnic w kolejnym okresie.
Inwentaryzacja ciągła w praktyce
W spisie ciągłym magazyn nie staje, a liczenie jest wpisane w codzienną pracę. Najczęściej stosuje się dwa sposoby: liczenie wybranych lokalizacji według harmonogramu oraz liczenie przy okazji, na przykład gdy z lokalizacji zabrano ostatnią sztukę, system oczekuje zera, a pracownik sprawdza, czy półka jest pusta. Taka kontrola kosztuje kilkanaście sekund.
Warunkiem jest stała lokalizacja towaru i dobra ewidencja ruchów. Dlatego inwentaryzacja ciągła jest naturalnym elementem pracy z systemem klasy WMS, o którym piszemy w tekście o wdrożeniu WMS. Pozycje o dużej wartości liczy się częściej, a wolno rotujące rzadziej, co dobrze wpisuje się w ogólne zasady zarządzania zapasami.
Najczęstsze pytania
Czy inwentaryzacja magazynu jest obowiązkowa?
Firmy prowadzące księgi rachunkowe muszą potwierdzać stan zapasów zgodnie z ustawą o rachunkowości. Metodę i terminy ustala się z księgowością na podstawie aktualnych przepisów i polityki rachunkowości firmy.
Czy podczas spisu z natury trzeba zatrzymać magazyn?
Zwykle tak, przynajmniej w liczonych rejonach, żeby stan nie zmieniał się w trakcie liczenia. Gdy zatrzymanie jest niemożliwe, wybiera się inwentaryzację ciągłą albo liczy się rejon po rejonie, z ewidencją ruchów w czasie liczenia.
Jak często robić inwentaryzację ciągłą?
Nie ma jednej reguły. Pozycje o dużej wartości lub szybko rotujące liczy się częściej, na przykład co miesiąc, a pozostałe rzadziej. Częstotliwość ustala się według liczby błędów i kosztu liczenia.
Czy system WMS zastępuje inwentaryzację?
Nie. WMS prowadzi ewidencję i ułatwia liczenie, ale nie wie, co fizycznie leży na półce. Fizyczne sprawdzenie nadal jest potrzebne, tylko robi się je szybciej i w sposób bardziej uporządkowany.
Czytaj dalej
Pakowanie i wysyłka z magazynu: stanowisko, materiały, kontrola
Pakowanie to ostatni etap, na którym można jeszcze naprawić błąd kompletacji. Poradnik opisuje stanowisko, materiały, kontrolę i przygotowanie przesyłek do odbioru.
Najczęstsze błędy w organizacji magazynu i jak ich uniknąć
Większość strat w magazynie nie bierze się z braku sprzętu, tylko z kilku powtarzalnych błędów organizacyjnych. Oto dziesięć z nich, wraz z tym, jak je rozpoznać i naprawić.
Cross docking: na czym polega i kiedy się opłaca
Cross docking to przeładunek towaru bez składowania. Sprawdź, jak działa, czym różnią się jego odmiany i kiedy zastosowanie ma sens.


