Automatyzacja w przemyśle

Poziomy automatyzacji magazynu: od mechanizacji do pełnej automatyki

Między magazynem z wózkami a w pełni zautomatyzowanym jest kilka stopni pośrednich. Opisujemy je od najprostszego i wskazujemy, po czym je rozpoznać.

Redakcja Centrum Logistyki3 min czytania

Hala magazynowa z przenośnikiem rolkowym, wózkiem i pracownikiem przy stanowisku kompletacji

Automatyzacja magazynu nie jest wyborem między ręczną pracą a robotami. Można ją podzielić na stopnie: mechanizację, półautomatyzację i automatyzację pełną, a pomiędzy nimi jest wiele wariantów mieszanych. Poziom wyznacza się po tym, kto decyduje o ruchu towaru i kto go wykonuje: człowiek, system z operatorem czy sama instalacja.

Cztery stopnie w jednej tabeli

Poziom Kto wykonuje pracę Kto decyduje Przykład
Ręczny człowiek człowiek paleciak ręczny, kartki papieru
Zmechanizowany człowiek ze sprzętem człowiek wózki widłowe, regały, przenośnik
Zinformatyzowany i półautomatyczny człowiek i maszyna system WMS ze skanerami, sorter, kompletacja z podpowiedzią
Automatyczny maszyna system regał wysokiego składowania z żurawiami, roboty, sortery

Podział nie jest sztywny. W praktyce jedna hala może mieć strefę zmechanizowaną przy przyjęciach i automatyczną przy wysyłkach. Stopień należy oceniać oddzielnie dla przyjęcia, składowania, kompletacji i wysyłki.

Mechanizacja: człowiek ze sprzętem

Mechanizacja zastępuje wysiłek fizyczny, ale nie decyzję. Wózek widłowy podnosi paletę, przenośnik przesuwa kartony, a regał wysokiego składowania zwiększa pojemność. Operator sam wybiera trasę i decyduje, gdzie odłożyć towar. To etap, na którym działa większość magazynów w Polsce, a jego rozwinięciem jest dobór sprzętu: od paleciaków ręcznych i elektrycznych po wózki podnośnikowe. Zysk polega na bezpieczeństwie i wydajności, ale rośnie też zależność od doświadczenia pracowników.

Półautomatyzacja: system podpowiada, człowiek robi

Na tym poziomie pojawia się oprogramowanie, które zarządza ruchem. System pokazuje magazynierowi lokalizację, potwierdza odczyt skanerem i aktualizuje stan zapasów w czasie rzeczywistym. Do tej grupy należą także urządzenia, które wykonują część pracy bez człowieka: przenośniki łączące strefy, sortery rozdzielające paczki według kierunków, kompletacja z lampkami przy półkach.

Tu zaczyna się różnica w jakości danych. Wdrożenie systemu klasy WMS opisujemy w tekście o etapach i ryzykach wdrożenia, a sposoby łączenia przenośników i sorterów w artykule o sorterach. Półautomat jest często najlepszym stopniem pośrednim dla firm, które chcą skrócić drogi i błędy, ale nie chcą zatrzymywać pracy hali na czas dużej przebudowy.

Automatyka: maszyna wykonuje, system steruje

W pełni zautomatyzowany magazyn przemieszcza towar bez udziału człowieka w samym ruchu. Należą tu automatyczne magazyny wysokiego składowania, w których układnice wkładają i wyjmują palety, roboty mobilne, systemy typu towar do człowieka i roboty do paletyzacji. Człowiek nadzoruje proces, obsługuje wyjątki i konserwuje maszyny. Szczegóły budowy opisujemy w tekście o magazynie automatycznym.

Dlaczego warstwa sterowania ma znaczenie

Im wyższy poziom, tym ważniejsze jest oprogramowanie, które łączy maszyny z systemem magazynowym. Bez niego urządzenia pracują obok siebie i nie wymieniają informacji. Dlatego przy projekcie od początku planuje się także integrację z WMS i systemami sprzedaży.

Jak ocenić, na którym poziomie jesteś

Najprościej przejść przez cztery pytania dla każdej strefy hali:

  1. Kto wyznacza lokalizację odłożenia towaru: człowiek z pamięci czy system?
  2. Czy ruch między strefami wykonuje pracownik, czy przenośnik lub robot?
  3. Czy stan zapasów aktualizuje się przy każdej operacji, czy raz dziennie?
  4. Co się dzieje, gdy zabraknie jednej osoby na zmianie?

Odpowiedzi wskazują słabe ogniwo. Często okazuje się, że przed zakupem robotów brakuje porządnych danych o lokalizacjach i zapasach, czyli fundamentu półautomatyzacji.

Co zmienia się z poziomu na poziom

Każdy kolejny stopień przesuwa ciężar kosztów. Przy pracy ręcznej koszty to głównie wynagrodzenia i błędy, przy mechanizacji dochodzi sprzęt i jego utrzymanie, a przy półautomatyzacji licencje i integracje. W pełnej automatyce dominują nakłady inwestycyjne, serwis i umowy z dostawcą, a praca ludzka zmienia charakter: z fizycznej na nadzorczą.

Zmienia się też elastyczność. Zmechanizowany magazyn łatwo przestawić, bo sprzęt jest uniwersalny. Automatyczna instalacja pracuje świetnie przy założonych parametrach, ale zmiana asortymentu lub wielkości zamówień bywa kosztowna. Dlatego przed wyborem poziomu trzeba odpowiedzieć na pytanie, jak stabilny będzie profil sprzedaży za kilka lat.

Przeskok po kolei, nie od razu

Przejście z poziomu ręcznego od razu na pełną automatykę rzadko jest dobrym pomysłem. Procesy, które nie działają dobrze ręcznie, nie zaczną działać po zainstalowaniu maszyn. Dlatego zwykle zaczyna się od uporządkowania lokalizacji i wdrożenia systemu, potem dodaje się przenośniki i sortery, a roboty wprowadza dopiero na stabilnych procesach. Rachunek zwrotu dla takiej decyzji opisujemy w tekście o opłacalności automatyzacji magazynu.

Przy planowaniu kolejnych kroków sprawdź też terminologię stosowaną przez dostawców. Mechanizacja i automatyzacja bywają używane zamiennie, a w ofercie rzadko wynika, czy decyzje o ruchu podejmuje człowiek, czy system. Wymagaj opisu: kto, co i w jakiej sytuacji decyduje.

Czytaj dalej

Automatyzacja w przemyśle

System MES: czym się różni od ERP i WMS

MES zarządza tym, co dzieje się na hali tu i teraz. Wyjaśniamy, czym różni się od ERP i WMS i jak te trzy systemy się uzupełniają.

4 min czytania