Automatyzacja w przemyśle

Bezpieczeństwo robotów mobilnych: strefy, skanery i procedury w hali

Roboty mobilne jeżdżą w tych samych alejkach co ludzie, więc bezpieczeństwo trzeba zaplanować przed pierwszym kursem. Oto kolejność działań, od oceny ryzyka po procedury.

Redakcja Centrum Logistyki5 min czytania

Robot mobilny zatrzymany przed pracownikiem w kamizelce odblaskowej w oznaczonej alejce magazynu

Bezpieczna współpraca ludzi z robotami mobilnymi opiera się na trzech elementach: ocenie ryzyka dla konkretnej hali, rozdzieleniu ruchu w przestrzeni oraz zabezpieczeniach, które zatrzymują pojazd, gdy człowiek jest zbyt blisko. Do tego dochodzą szkolenia i procedury na wypadek awarii. Sam skaner na robocie nie wystarczy, jeśli w hali nie ma ustalonych zasad poruszania się pieszych.

Zacznij od oceny ryzyka

Ocena ryzyka dla pracy robota powinna uwzględniać hale, trasy, wysokości składowania, widoczność na skrzyżowaniach i to, kto się po tych trasach porusza: magazynierzy, kierowcy wózków, kierowcy ciężarówek i osoby z zewnątrz. Pytania do rozważenia dotyczą punktów, w których robot i człowiek mogą się spotkać niespodziewanie: zakrętów przy regałach, wyjść ze stref pakowania i bram. Jak podejść do oceny na stanowisku, opisujemy w tekście o ocenie ryzyka zawodowego magazyniera.

Do oceny warto zaprosić dostawcę robotów, bo to on zna ograniczenia czujników. Dla pojazdów prowadzonych bez kierowcy istnieje norma ISO 3691-4, na którą powołują się producenci. Szczegółowe wymagania prawne zależą od rodzaju maszyny i powinny wynikać z dokumentacji producenta, dlatego zapytaj o deklarację zgodności i instrukcję.

Strefy: kto może być gdzie

Najskuteczniejszym zabezpieczeniem jest rozdzielenie ruchu. Robot, który nie spotyka człowieka, nie może go potrącić. Hala dzieli się zwykle na kilka rodzajów stref:

Strefa Kto w niej pracuje Zabezpieczenie
Wydzielona dla robotów tylko roboty ogrodzenie, bramka z czujnikiem, blokada wejścia
Wspólna roboty i piesi ograniczona prędkość, skanery, oznakowanie trasy
Piesza tylko ludzie przejścia oznaczone na posadzce, brak tras robotów
Skrzyżowania z wózkami roboty i kierowcy sygnalizacja, zasada pierwszeństwa, lustra

Granice stref oznacza się na posadzce kolorami i tablicami, a wejścia do stref robotów zabezpiecza się tak, żeby wejście człowieka zatrzymywało pracę urządzeń.

Skanery i inne zabezpieczenia na robocie

Robot mobilny wykrywa przeszkody własnymi czujnikami, najczęściej skanerami laserowymi, i zmniejsza prędkość, gdy wykryje obiekt w strefie ostrzegawczej, a zatrzymuje się, gdy obiekt wejdzie w strefę ochronną. Pole skanera dopasowuje się do prędkości: przy szybszej jeździe jest szersze. Dodatkowe zabezpieczenia to zderzaki z czujnikiem kontaktu, przycisk zatrzymania awaryjnego na obudowie oraz sygnalizacja świetlna i dźwiękowa, która informuje o ruchu lub skręcie.

Pamiętaj o ograniczeniach. Skaner widzi tylko płaszczyznę, w której został zamontowany, więc przeszkoda wystająca powyżej lub poniżej tej płaszczyzny może nie zostać wykryta. Dlatego trasę trzeba przejść i sprawdzić pod kątem wystających elementów: palet z wystającym towarem, wideł wózków, kabli i przewodów. Zasady pracy z wózkami w tej samej hali przypominamy w tekście o bezpiecznej pracy wózkiem widłowym.

Procedury dla ludzi

Technologia nie zastąpi zachowania pracowników. Procedury powinny być krótkie i zrozumiałe, a ich lista często obejmuje takie zasady:

  • poruszanie się po wyznaczonych przejściach, a nie po trasach robotów,
  • zakaz stawiania towaru, palet i sprzętu na trasie robota,
  • zatrzymanie robota przyciskiem, gdy trzeba wejść w jego strefę,
  • zgłaszanie robota, który zachowuje się inaczej niż zwykle,
  • zakaz wchodzenia na trasy w czasie ich serwisu bez blokady.

Przy nowym wdrożeniu najczęstszym problemem jest przyzwyczajenie: ludzie szybko przestają zwracać uwagę na roboty i traktują je jak element otoczenia. Pomaga cykliczne przypominanie zasad oraz krótkie przeglądy po zdarzeniach, nawet tych bez skutków.

Oznakowanie i widoczność

Ludzie powinni wiedzieć z daleka, że w danym miejscu jeżdżą roboty. Pomagają znaki ostrzegawcze przy wejściach do hali i stref, kolorowe pasy na posadzce oraz sygnalizatory na samych pojazdach: światło ostrzegawcze, lampa wskazująca kierunek skrętu i sygnał dźwiękowy przy ruszaniu lub cofaniu. Na skrzyżowaniach, gdzie widoczność jest ograniczona przez regały, stosuje się lustra, sygnalizację świetlną albo zmniejszenie prędkości robota w tym miejscu.

Dobrze działa zasada spójności: te same kolory i znaki w całej hali, a także w innych obiektach firmy. Pracownik, który przechodzi z jednego magazynu do drugiego, nie powinien się uczyć oznaczeń od nowa. Warto też pamiętać o oświetleniu, bo skanery i kamery robotów działają gorzej w miejscach przysłoniętych lub przy silnym świetle słonecznym wpadającym przez bramy.

Zmiany w hali i ruch zewnętrzny

Układ magazynu zmienia się częściej, niż zakłada projekt: pojawiają się nowe strefy składowania, tymczasowe stanowiska, palety odłożone na przejściu. Każda zmiana trasy lub układu regałów wymaga sprawdzenia, czy pola skanerów i oznakowanie nadal odpowiadają rzeczywistości. Najlepiej wyznaczyć osobę, która zatwierdza zmiany i aktualizuje ocenę ryzyka.

Osobna sprawa to ruch zewnętrzny: kierowcy ciężarówek, serwis, kontrola i goście. Wejście na halę powinno wymagać krótkiego instruktażu i odbioru kamizelki, a trasy robotów w pobliżu rampy powinny być zabezpieczone tak, by kierowca nie wszedł na nie, idąc po dokumenty.

Szkolenia i dopuszczenie do pracy

Każdy, kto wchodzi do hali, powinien znać podstawowe zasady współistnienia z robotami: co oznaczają sygnały, gdzie są przyciski zatrzymania i jak zachować się, gdy robot stanie. Dla pracowników obsługi trzeba przeprowadzić dodatkowe instruktaże: odblokowanie robota, wymiana baterii, zgłoszenie usterki. Szkolenia dla nowych osób i gości, w tym kierowców dostawczych, najlepiej powiązać z ogólnym systemem opisanym w tekście o BHP w magazynie.

Przeglądy i utrzymanie zabezpieczeń

Zabezpieczenia działają tylko wtedy, gdy są sprawne. Skaner z zabrudzoną szybką widzi gorzej, zderzak po uderzeniu może reagować z opóźnieniem, a przycisk awaryjny zablokowany folią jest bezużyteczny. Dlatego plan utrzymania ruchu powinien obejmować okresowe sprawdzanie funkcji bezpieczeństwa: test zatrzymania po wejściu w pole skanera, kontrolę przycisków, czyszczenie czujników i weryfikację ustawień po każdej aktualizacji oprogramowania. Zakres i częstotliwość czynności podaje producent w instrukcji, a firma zapisuje wyniki w dokumentacji.

Awarie, zatrzymania i rozruch

Dobrze opisane scenariusze awaryjne skracają przestoje i zmniejszają ryzyko pochopnych działań. Procedura powinna wskazywać, kto zatrzymuje cały system, kto wchodzi do strefy po zatrzymaniu, jak się odblokowuje robota i kto potwierdza powrót do pracy. Po przerwie w zasilaniu roboty nie powinny ruszać jednocześnie bez sprawdzenia trasy.

Lista kontrolna przed uruchomieniem

Ocena ryzyka jest spisana, strefy oznaczone, wejścia zabezpieczone, pola skanerów sprawdzone na rzeczywistej trasie, pracownicy przeszkoleni, a procedura awaryjna wisi w miejscu pracy. Pierwszy kurs robot wykonuje bez ludzi w strefie, a dopiero po teście zwiększa się obciążenie.

Czytaj dalej

Automatyzacja w przemyśle

System MES: czym się różni od ERP i WMS

MES zarządza tym, co dzieje się na hali tu i teraz. Wyjaśniamy, czym różni się od ERP i WMS i jak te trzy systemy się uzupełniają.

4 min czytania