Automatyzacja w przemyśle

Przemysł 4.0: co to jest i jak wygląda w zakładzie i magazynie

Przemysł 4.0 łączy maszyny, czujniki i systemy w jedną sieć danych. Oto technologie, które za nim stoją, i skutki dla magazynu oraz transportu.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Hala z robotami i operatorem sprawdzającym dane z maszyn na tablecie przy linii

Przemysł 4.0 to określenie czwartej fazy rozwoju produkcji i logistyki, w której maszyny, urządzenia i systemy informatyczne wymieniają dane w czasie rzeczywistym i na tej podstawie same dostosowują swoją pracę. Termin pojawił się w Niemczech na początku poprzedniej dekady i szybko trafił do słownika całej branży. W zakładzie oznacza to np. linie, które zgłaszają zużycie narzędzi, a w magazynie wózki i roboty, które dostają zadania od systemu zamiast od brygadzisty.

Cztery etapy rewolucji przemysłowej

Etap Co go wyznacza Przykład w logistyce
Pierwszy maszyna parowa i mechanizacja transport kolejowy i parowy
Drugi energia elektryczna, linia montażowa przenośniki, wózki elektryczne
Trzeci elektronika, sterowniki, komputery kody kreskowe, pierwsze systemy WMS
Czwarty sieć urządzeń, dane i analityka roboty mobilne, czujniki, śledzenie ładunków

Granice są umowne. Wiele firm nadal działa na poziomie trzecim, a niektóre mają u siebie rozwiązania czwartego tylko w jednym fragmencie procesu.

Technologie, na których opiera się Przemysł 4.0

Hasło obejmuje zestaw narzędzi, które można wdrażać pojedynczo. Najczęściej wymienia się:

  • przemysłowy internet rzeczy, czyli czujniki podłączone do sieci, opisany dla logistyki w tekście o IoT w logistyce,
  • roboty i pojazdy autonomiczne, np. AGV i roboty mobilne,
  • systemy sterowania produkcją, takie jak MES, oraz oprogramowanie magazynowe klasy WMS,
  • analitykę danych i uczenie maszynowe do prognoz popytu, awarii i tras,
  • chmurę i łączność o niskich opóźnieniach, które pozwalają łączyć urządzenia z różnych miejsc,
  • symulacje i modele cyfrowe procesów, służące do testowania zmian bez ryzyka dla ruchu,
  • druk 3D i rzeczywistość rozszerzoną w serwisie i szkoleniach.

Jak to wygląda w magazynie i transporcie

W magazynie najbardziej widoczny jest ruch towaru bez udziału ludzi: roboty przewożące pojemniki, magazyn automatyczny z regałami obsługiwanymi przez sterowane maszyny, przenośniki z czujnikami. Mniej widoczne, ale ważniejsze są dane. System wie, gdzie znajduje się każda paleta, ile czasu zajmuje kompletacja zamówień i które lokalizacje blokują ruch. Na tej podstawie koryguje kolejkę zadań na bieżąco, a kierownik dostaje wskaźniki zamiast arkusza z poprzedniego dnia.

W transporcie to telematyka pojazdów, monitoring temperatury w naczepach chłodni, elektroniczne dokumenty przewozowe i planowanie tras na podstawie ruchu drogowego. Ten wątek rozwijamy w tekście o zarządzaniu flotą.

Dane są ważniejsze od maszyn

Zakup robota bez uporządkowanych kartotek i lokalizacji daje drogie urządzenie, które często stoi. Zanim wdrożysz cokolwiek z hasła Przemysł 4.0, sprawdź, czy dane o towarze, lokalizacjach i zamówieniach są kompletne i spójne w systemach.

Od czego zacząć w małej i średniej firmie

  1. Wybierz jeden proces, który najwięcej kosztuje: przestoje, błędy kompletacji, szukanie towaru.
  2. Zmierz go przed zmianą. Bez punktu wyjścia nie da się ocenić efektu.
  3. Zacznij od czujników lub skanerów, które nie wymagają przebudowy hali, np. śledzenia palet czy pomiaru czasów.
  4. Połącz dane w jednym miejscu, zwykle w systemie magazynowym lub produkcyjnym.
  5. Dopiero potem rozważ automatyzację ruchu, tak jak opisujemy w materiale o opłacalności automatyzacji.

Ryzyka i ograniczenia

Połączone urządzenia to większa powierzchnia ataku, więc bezpieczeństwo sieci przemysłowej przestaje być sprawą działu IT. Dochodzi koszt integracji starszych maszyn, które nie mają złączy do wymiany danych. Trzeba też liczyć się z brakiem ludzi do obsługi: automatyk, analityk danych i technik utrzymania ruchu są trudni do znalezienia. Warto więc planować szkolenia razem z zakupem urządzeń.

Kompetencje i organizacja pracy

Technologie zmieniają zakres obowiązków. Operator maszyny zaczyna czytać dane z ekranu i reagować na alarmy, technik utrzymania ruchu diagnozuje usterki przez system, a kierownik zmiany podejmuje decyzje na podstawie wskaźników, nie przeczucia. Firmy, które nie przygotują ludzi do tej zmiany, często kończą z drogim systemem, którego nikt nie otwiera. Dobrze działa wyznaczenie jednej osoby odpowiedzialnej za dane z danego procesu i krótkie szkolenia przy każdej zmianie funkcji.

Zmienia się także relacja z dostawcami i klientami. Wymiana danych o zamówieniach, stanach magazynowych i przesyłkach w czasie rzeczywistym skraca czas reakcji w całym łańcuchu dostaw, co jest tematem artykułów o dostawach just in time.

Najczęstsze pytania

Czy Przemysł 4.0 dotyczy tylko fabryk?

Nie. Te same technologie, czyli czujniki, roboty mobilne i systemy zarządzania, stosuje się w magazynach, centrach dystrybucji i transporcie. Pojęcie pochodzi z przemysłu, ale w logistyce funkcjonuje równolegle jako Logistyka 4.0.

Czy trzeba kupować całe rozwiązanie naraz?

Nie, i zwykle to nie jest dobry pomysł. Skuteczniej jest wdrażać pojedyncze elementy tam, gdzie jest największy problem, i dołączać kolejne, gdy dane z pierwszych zaczną być wykorzystywane.

Co to jest Przemysł 5.0?

To koncepcja kładąca nacisk na człowieka, zrównoważony rozwój i odporność łańcuchów dostaw, a nie tylko na efektywność. Traktuje się ją jako uzupełnienie czwartego etapu, nie jego zastąpienie.

Czytaj dalej

Automatyzacja w przemyśle

System MES: czym się różni od ERP i WMS

MES zarządza tym, co dzieje się na hali tu i teraz. Wyjaśniamy, czym różni się od ERP i WMS i jak te trzy systemy się uzupełniają.

4 min czytania