Automatyzacja w przemyśle

Autonomiczne wózki widłowe: jak działają i gdzie mają sens

Autonomiczny wózek widłowy to maszyna, która sama jedzie po paletę, podnosi ją i odkłada we wskazanym miejscu. Sprawdzamy, kiedy ma to sens, a kiedy lepszy jest człowiek.

Redakcja Centrum Logistyki3 min czytania

Wózek widłowy bez kierowcy unosi paletę z towarem w alejce magazynu między regałami

Autonomiczny wózek widłowy to pojazd, który wykonuje zadania transportowe i składowania bez kierowcy. Dostaje polecenie z systemu, sam wyznacza trasę, zabiera paletę i odkłada ją na regał albo w strefie wysyłek. Technicznie jest to szczególny przypadek robota mobilnego, więc w literaturze występuje także jako AGV lub AMR z widłami. Różni się od zwykłego wózka tym, że o jego ruchu decyduje oprogramowanie, a nie człowiek za kierownicą.

Z czego składa się wózek bez kierowcy

Konstrukcja opiera się na zwykłym wózku, najczęściej elektrycznym, do którego dodaje się warstwę automatyki. Typowy zestaw obejmuje:

  • sterownik jazdy i podnoszenia, który zastępuje ruchy operatora,
  • czujniki położenia, które określają, gdzie wózek się znajduje,
  • skanery bezpieczeństwa i zderzaki chroniące przed kolizjami,
  • czujniki wideł, które sprawdzają obecność i położenie palety,
  • moduł łączności z systemem nadrzędnym.

Część producentów oferuje wózki fabrycznie przygotowane do pracy autonomicznej, inni sprzedają zestawy do przebudowy istniejących maszyn. Każda z dróg ma swoje ograniczenia gwarancyjne i serwisowe, więc warto je omówić przy zamówieniu.

Jak wózek wie, dokąd jechać

Metody nawigacji dzielą się na prowadzenie według stałych elementów i nawigację swobodną. W pierwszej wózek podąża za taśmą magnetyczną, przewodem w posadzce lub reflektorami rozmieszczonymi w hali. W drugiej skanuje otoczenie laserem lub kamerą, porównuje je z mapą i wyznacza trasę sam. Nawigacja swobodna łatwiej dostosowuje się do zmian układu hali, a prowadzenie według stałych elementów daje większą powtarzalność przy prostych trasach.

Różnice między pojazdami o trasach stałych a elastycznymi opisujemy szerzej w tekstach AGV: co to jest i AGV czy AMR. Wózek widłowy dochodzi do tego jeszcze z jedną trudnością: musi trafić widłami w paletę i otwór regału z tolerancją kilku centymetrów, nawet na wysokości kilku metrów.

Gdzie autonomiczny wózek ma sens

Najlepiej sprawdza się tam, gdzie zadania są powtarzalne, a trasy przewidywalne. To na przykład przewóz palet z linii pakowania do strefy buforowej, przenoszenie towaru z przyjęcia na regały albo zasilanie linii produkcyjnej paletami z materiałem. Automatyzacja opłaca się szczególnie przy pracy na trzy zmiany, gdy koszt kierowców i ich zastępstw jest największy.

Sens ma też w miejscach, gdzie praca człowieka jest niewygodna lub ryzykowna: w chłodni, przy wąskich korytarzach i w strefach z ograniczonym czasem pobytu. W rachunku trzeba jednak uwzględnić pełny koszt, o czym piszemy w tekście o opłacalności automatyzacji.

Gdzie lepiej zostać przy kierowcy

Autonomiczny wózek słabo radzi sobie z chaotycznym ruchem, nieregularnymi paletami i zmiennym otoczeniem. Problemem bywają uszkodzone palety, towar wystający poza obrys, folia zwisająca z ładunku oraz miejsca składowania, w których nie ma stałych punktów odniesienia. Również krótkie, nieregularne zadania i obsługa załadunku ciężarówek zwykle pozostają przy człowieku, bo wymagają oceny sytuacji w miejscu.

Sytuacja Autonomiczny wózek Wózek z kierowcą
Stała trasa i powtarzalne palety dobrze dobrze, ale kosztowniej
Praca na trzy zmiany zwykle opłacalne wysokie koszty osobowe
Zmienne palety i niski ruch trudno lepiej
Załadunek naczep rzadko standard

Rodzaje autonomicznych wózków

Nie każdy autonomiczny wózek wygląda jak klasyczny widlak. Do transportu poziomego używa się niskich paletowych pojazdów, które wjeżdżają widłami pod paletę i przewożą ją na odległość kilkudziesięciu metrów. Do składowania na regałach służą wózki z masztem, które podnoszą palety na wysokość kolejnych poziomów, a w wąskich korytarzach wózki wysokiego podnoszenia z przesuwnym masztem. Spotyka się też ciągniki holujące wózki z towarem oraz pojazdy z przenośnikiem na platformie.

Im wyższy poziom składowania, tym trudniejsze zadanie i wyższe wymagania wobec czujników. Dlatego wiele firm zaczyna od transportu poziomego, a dopiero potem rozszerza automatyzację na składowanie. To rozsądna kolejność, bo pozwala nauczyć zespół pracy z maszyną na prostszych zadaniach.

Bezpieczeństwo i przepisy

Wózki bez kierowcy podlegają wymaganiom dotyczącym maszyn, a dla pojazdów tego typu istnieje norma ISO 3691-4, która opisuje wymagania bezpieczeństwa i weryfikację. Praktyczne zasady organizacji ruchu ludzi i robotów w jednej hali omawiamy w osobnym poradniku o robotach mobilnych i ludziach. W obszarze pracy takich maszyn nadal obowiązują ogólne zasady BHP w magazynie, a ocena ryzyka musi uwzględniać nowy rodzaj pojazdu.

Co sprawdzić przed zakupem

Zanim zamówisz pierwszy pojazd, zrób krótką analizę:

  1. spisz konkretne zadania i trasy, które wózek miałby wykonywać,
  2. zmierz wysokości składowania, szerokości korytarzy i nośności podłóg,
  3. sprawdź, jakie palety i jakiej jakości są w obiegu,
  4. zapytaj o integrację z WMS i obsługę sytuacji wyjątkowych,
  5. zaplanuj stacje ładowania i serwis.

Dobrym pierwszym krokiem bywa pilotaż na jednej trasie. Pozwala sprawdzić w praktyce, ile zadań wózek realnie wykonuje, zanim firma zdecyduje o flocie.

Czytaj dalej

Automatyzacja w przemyśle

System MES: czym się różni od ERP i WMS

MES zarządza tym, co dzieje się na hali tu i teraz. Wyjaśniamy, czym różni się od ERP i WMS i jak te trzy systemy się uzupełniają.

4 min czytania