Wskaźniki łańcucha dostaw: OTIF, poziom obsługi i rotacja
OTIF, poziom obsługi i rotacja zapasów mówią, czy łańcuch dostaw działa. Podajemy wzory, przykłady i sposób czytania wyników.
Wskaźniki łańcucha dostaw to miary, które pokazują, czy towar dociera na czas, w pełnej ilości i bez nadmiernych kosztów. Najczęściej stosuje się OTIF (dostawa w terminie i w komplecie), poziom obsługi klienta, rotację zapasów oraz koszt logistyki jako odsetek obrotu. Poniżej wzory, przykłady liczbowe i uwagi, jak ich nie zmylić. Wskaźniki samego magazynu, takie jak wydajność kompletacji, omawiamy osobno.
Przegląd podstawowych wskaźników
| Wskaźnik | Co mierzy | Wzór |
|---|---|---|
| OTIF | dostawy w terminie i w komplecie | liczba zamówień dostarczonych w terminie i kompletnych / liczba wszystkich zamówień x 100% |
| OTD | sama terminowość | zamówienia w terminie / wszystkie zamówienia x 100% |
| Fill rate | kompletność ilościowa | sztuki wysłane / sztuki zamówione x 100% |
| Rotacja zapasów | ile razy w roku zapas się odnawia | koszt sprzedanych towarów / średni zapas |
| Dni zapasu | na ile dni wystarcza zapas | 365 / rotacja |
| Cykl realizacji zamówienia | czas od zamówienia do dostawy | data dostawy minus data zamówienia |
| Koszt logistyki | udział logistyki w obrocie | koszty logistyczne / przychody x 100% |
OTIF i pokrewne miary
OTIF łączy dwa warunki: zamówienie przyjechało w ustalonym terminie i było kompletne. Wystarczy, że zabraknie jednej pozycji albo ciężarówka przyjedzie po oknie czasowym, a zamówienie liczy się jako niezrealizowane. Dlatego OTIF bywa niższy od samej terminowości i od fill rate.
Wartości w ramce są przykładowe: zamówienie jest zaliczone tylko wtedy, gdy spełnia oba warunki, więc wynik łączny jest niższy od każdego z dwóch wyników osobno. Ustal z odbiorcą, co znaczy „w terminie”: dzień, godzina czy okno dostawy. Bez tej definicji ten sam wskaźnik w dwóch firmach znaczy co innego.
Poziom obsługi klienta
W logistyce poziom obsługi to udział zamówień lub pozycji, które udało się zrealizować z dostępnego zapasu. Z tego powodu jest ściśle związany z zapasem bezpieczeństwa. Podniesienie poziomu obsługi z 95% na 99% wymaga zwykle nieproporcjonalnie większego zapasu, bo każdy kolejny punkt procentowy kosztuje więcej niż poprzedni. Warto więc ustalać cel osobno dla grup towarów, w czym pomaga analiza ABC i XYZ.
Rotacja zapasów i dni zapasu
Rotacja pokazuje, jak szybko towar przepływa przez magazyn. Przykład: koszt sprzedanych towarów w roku wynosi 6 mln zł, średni zapas to 1,5 mln zł, więc rotacja to 4. Dni zapasu to 365 / 4, czyli około 91 dni. Wysoka rotacja oznacza mniej zamrożonego kapitału, lecz zbyt wysoka może świadczyć o brakach. Niska to sygnał o towarze zalegającym, przeterminowanym lub źle prognozowanym. Zasady rotacji partii opisuje tekst o FIFO, LIFO i FEFO, a koszt zapasu omawiamy w artykule o koszcie magazynowania.
Cykl realizacji i koszt logistyki
Cykl realizacji zamówienia obejmuje przyjęcie zamówienia, kompletację, wysyłkę i transport. Ważniejsza od średniej jest rozpiętość: dostawa raz po dwóch, raz po sześciu dniach jest gorsza niż stale po czterech, bo utrudnia planowanie. Koszt logistyki jako odsetek przychodów warto liczyć z podziałem na transport, magazynowanie, zapasy i obsługę zamówień. Przy transporcie pomocny jest przegląd w tekście o kosztach transportu.
Wskaźniki zapasów i ich związek z kosztem
Do rotacji i dni zapasu warto dodać udział pozycji zalegających, czyli bez ruchu przez ustalony czas, oraz wartość zapasu przeterminowanego lub niepełnowartościowego. Pokazują one, czy zapas jest w ruchu, czy tylko leży. Zestawione z kosztem utrzymania zapasu dają podstawę do decyzji o wyprzedaży albo odpisie. Dokładność danych sprawdza inwentaryzacja magazynu, bo błąd stanów psuje każdy z tych wskaźników.
Wskaźniki finansowe łańcucha
Z punktu widzenia finansów liczy się cykl konwersji gotówki: dni zapasu plus dni należności minus dni zobowiązań. Pokazuje, jak długo firma finansuje towar ze środków własnych, zanim odzyska je od klienta. Skrócenie cyklu uwalnia gotówkę, co bywa ważniejsze niż niewielka obniżka ceny zakupu.
Jak nie pomylić się przy pomiarze
- Mierz na tej samej definicji w każdym okresie i dla każdego dostawcy.
- Patrz na wskaźniki razem: wysoki poziom obsługi przy ogromnym zapasie nie jest sukcesem.
- Rozbijaj wynik na klientów, dostawców i grupy towarów, bo średnia ukrywa problemy.
- Nie nagradzaj samego wskaźnika, bo ludzie zaczną go poprawiać kosztem rzeczywistości.
- Wybierz kilka miar, nie kilkadziesiąt.
Jak zacząć
- Wybierz pięć wskaźników: OTIF, fill rate, rotację, cykl realizacji i koszt logistyki.
- Zapisz definicje i źródło danych dla każdego z nich.
- Zbierz dane z ostatnich dwunastu miesięcy, żeby znać punkt wyjścia.
- Ustal cele i osoby odpowiedzialne, a wynik omawiaj co miesiąc.
- Gdy wskaźnik spada, zacznij od analizy przyczyn u dostawców i w transporcie, co łączy się z oceną dostawców.
Czytaj dalej
Efekt byka w łańcuchu dostaw: skąd się bierze i jak go tłumić
Efekt byka sprawia, że niewielkie wahania sprzedaży w sklepie zamieniają się u producenta w duże skoki zamówień. Wyjaśniamy, skąd się bierze i co z nim zrobić.
Just in time: dostawy na czas i ryzyka tej metody
Just in time to metoda, w której materiały docierają dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. Zapasy maleją, ale rośnie wrażliwość na każde opóźnienie.
Łańcuch dostaw: co to jest i z jakich ogniw się składa
Łańcuch dostaw to sieć firm i działań, dzięki którym towar trafia od surowca do klienta. Oto jego ogniwa, przepływy i podstawowe pojęcia.


