Transport i spedycja

Spedycja: co to jest i czym zajmuje się spedytor

Spedycja to organizowanie przewozu towaru przez firmę, która sama go nie musi wykonywać. Spedytor dobiera przewoźnika, pilnuje dokumentów i terminów.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Spedytor przy biurku z dwoma monitorami z mapą trasy i listą zleceń transportowych

Spedycja to usługa polegająca na zorganizowaniu przewozu towaru na rzecz zleceniodawcy. Spedytor nie musi mieć własnych samochodów: wybiera przewoźnika, ustala warunki, zleca przewóz, pilnuje dokumentów i terminów, a często zajmuje się też odprawą celną i ubezpieczeniem. Zleceniodawca rozlicza się z jednym podmiotem, a nie z każdym przewoźnikiem z osobna. Spedycją nazywa się zarówno samą usługę, jak i firmę, która ją wykonuje.

Czym zajmuje się spedytor

Zakres pracy zależy od zlecenia, ale kilka czynności powtarza się niemal zawsze:

  • wycena i dobór sposobu przewozu: samochodem, koleją, statkiem, samolotem lub w układzie łączonym,
  • wybór przewoźnika i zawarcie z nim umowy przewozu,
  • przygotowanie i sprawdzenie dokumentów, takich jak list przewozowy czy faktury towaru,
  • śledzenie przesyłki i informowanie zleceniodawcy o opóźnieniach i zdarzeniach w trasie,
  • organizacja załadunku, rozładunku, przeładunku i magazynowania przejściowego,
  • w transporcie międzynarodowym także formalności celne i ustalenie warunków dostawy.

W praktyce spedytorem nazywa się też pracownika takiej firmy, który prowadzi zlecenia klientów: odbiera zapytania, wycenia, szuka pojazdów i kontroluje przebieg kursów.

Spedytor i przewoźnik: kto za co odpowiada

Przewoźnik wykonuje przewóz własnymi lub podwykonawczymi pojazdami i odpowiada za towar od przyjęcia do wydania odbiorcy. Spedytor działa zwykle na podstawie umowy spedycji, w której zobowiązuje się zorganizować przewóz. Odpowiada za staranny wybór wykonawcy i prawidłowe wykonanie swoich czynności, a warunki odpowiedzialności zależą od umowy i obowiązujących przepisów. Zdarza się, że spedytor sam wykonuje przewóz albo wystawia dokument jako przewoźnik, wtedy odpowiada jak przewoźnik. Dlatego przy zleceniu zawsze sprawdza się, w jakiej roli występuje firma.

Podmiot Główne zadanie Własny tabor
Zleceniodawca (nadawca) przekazuje towar i dane do przewozu niekoniecznie
Spedytor organizuje przewóz i dokumenty nie musi
Przewoźnik fizycznie przewozi ładunek tak, własny lub podwykonawców
Odbiorca przyjmuje i sprawdza towar nie

Rodzaje spedycji

Najczęściej wyróżnia się spedycję krajową i międzynarodową. Ta druga wymaga znajomości dokumentów takich jak list przewozowy CMR, klauzul Incoterms, procedur celnych i przepisów obowiązujących w poszczególnych krajach. Pod względem środka transportu mówi się o spedycji drogowej, kolejowej, morskiej, lotniczej i intermodalnej. Ostatnia łączy kilka gałęzi w jednym zleceniu, co omawia tekst o transporcie intermodalnym.

Jeśli chodzi o skalę usługi, są firmy specjalizujące się w drobnicy (LTL), w pełnych ładunkach (FTL), w towarach niebezpiecznych, ładunkach chłodzonych albo ponadgabarytowych. Różnice w organizacji przewozu opisuje artykuł o FTL i LTL.

Jak wygląda zlecenie spedycyjne

  1. Zleceniodawca przekazuje dane o ładunku: rodzaj towaru, masę, wymiary, liczbę palet, adresy i terminy.
  2. Spedytor wycenia przewóz i proponuje środek transportu oraz wariant trasy.
  3. Po akceptacji oferty spedytor zleca przewóz wybranemu przewoźnikowi i potwierdza zleceniodawcy warunki.
  4. Kierowca odbiera towar, a strony podpisują dokument przewozowy.
  5. Spedytor śledzi trasę i reaguje na zdarzenia, takie jak korek, awaria czy zmiana okna rozładunku.
  6. Po dostawie odbiorca potwierdza odbiór, a spedytor wystawia fakturę zleceniodawcy.

Na co spojrzeć przed podpisaniem umowy

Sprawdź, czy firma jest spedytorem czy przewoźnikiem, jaki jest zakres odpowiedzialności za towar, jakie ubezpieczenie obowiązuje, jak rozlicza się przestoje i czy w cenie są opłaty drogowe. Zakres ochrony opisuje artykuł o ubezpieczeniu OC przewoźnika i spedytora.

Kiedy warto korzystać ze spedytora

Spedytor się przydaje, gdy firma wysyła towar nieregularnie, w różne miejsca albo za granicę, i nie opłaca się utrzymywać własnych pojazdów. Zyskuje się dostęp do sieci przewoźników, porównanie ofert i wsparcie w formalnościach. Własne samochody mają sens przy stałych, powtarzalnych trasach, ale wymagają kierowców, serwisu i planowania ładunków powrotnych, co omawia porównanie własnej floty i spedycji.

Pierwsze zlecenie dobrze poprzedzić krótką weryfikacją firmy: wpisem w rejestrach, licencją, polisą i referencjami. Zasady składania zleceń opisuje poradnik o zlecaniu transportu towaru.

Najczęstsze pytania

Czy spedytor musi mieć własne samochody?

Nie. Spedytor organizuje przewóz i zleca go przewoźnikom, więc może działać bez własnego taboru. Niektóre firmy łączą obie role i mają zarówno pojazdy, jak i dział spedycji.

Czym różni się spedytor od przewoźnika?

Przewoźnik fizycznie przewozi towar i odpowiada za niego w trakcie przewozu. Spedytor organizuje cały proces, wybiera przewoźnika i dba o dokumenty. Role mogą się zbiegać, jeśli jedna firma robi jedno i drugie.

Czy spedycja dotyczy tylko transportu międzynarodowego?

Nie. Spedycja krajowa obejmuje zlecenia w obrębie jednego kraju i działa tak samo jak międzynarodowa, bez części formalności celnych. Przewóz za granicę wymaga jednak więcej dokumentów i wiedzy o przepisach.

Za co płaci się w spedycji?

Zwykle za przewóz, czyli stawkę przewoźnika, oraz za usługę spedytora, która bywa wliczona w cenę lub podana osobno. Dodatkowe koszty to opłaty drogowe, przestoje, ubezpieczenie i odprawa celna, jeśli zlecenie ich wymaga.

Czytaj dalej