Transport i spedycja

Transport kolejowy towarów: rodzaje przewozów i bocznice

Przewóz towarów koleją sprawdza się przy dużych masach i długich dystansach. Opisujemy rodzaje przewozów, wagony i warunki, w których bocznica ma sens.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Skład wagonów towarowych wjeżdża na bocznicę przy zakładzie przemysłowym

Przewóz towarów koleją polega na przewiezieniu ładunku w wagonach lub kontenerach po sieci torów, z załadunkiem i rozładunkiem na bocznicy, rampie kolejowej albo w terminalu. Sprawdza się przy dużych masach, stałych relacjach i długich dystansach, a najsłabiej tam, gdzie liczy się szybka dostawa drzwi do drzwi małej partii. Bocznica kolejowa to własny tor odgałęziony od sieci, który ułatwia wjazd wagonów prosto do zakładu.

Rodzaje przewozów kolejowych

Rodzaj Na czym polega Typowe zastosowanie
Przesyłka wagonowa jeden lub kilka wagonów jednego nadawcy, doczepianych do pociągu materiały sypkie, stal, nawozy, drewno
Pociąg całopociągowy cały skład dla jednego klienta, bez rozrządu pośredniego węgiel, kruszywa, rudy, duże wolumeny na stałej trasie
Przewóz intermodalny kontenery lub nadwozia wymienne na platformach między terminalami import i eksport, przewozy międzynarodowe, łączone z drogą
Przewóz drobnicowy mniejsze partie zbierane w systemie wagonów rozdzielczych rzadziej stosowany, ograniczona oferta

Wagony i ładunki

Dobór wagonu zależy od towaru. Wagony kryte chronią ładunek przed deszczem, węglarki i samowyładowcze obsługują towary sypkie, platformy przewożą kontenery, stal i elementy o dużych gabarytach, a cysterny płyny i gazy. Towary niebezpieczne jadą według odrębnych zasad, a ich klasyfikacja jest zbliżona do tej z drogi, o czym piszemy w tekście o transporcie ADR.

W Polsce większość sieci ma standardowy rozstaw torów 1435 mm. Wyjątkiem jest linia szerokotorowa o rozstawie 1520 mm, która kończy się w okolicach Sławkowa. Przy przewozach ze wschodu oznacza to przeładunek lub przestawienie wózków wagonów.

Bocznica kolejowa: co to jest i co daje

Bocznica to tor lub układ torów połączonych z siecią zarządcy, wykorzystywany przez firmę do własnego załadunku i rozładunku. Wagon wjeżdża na teren zakładu, a ładunek można przeładowywać wprost do hali albo na plac, bez dowożenia ciężarówkami z najbliższej stacji.

Kiedy bocznica się opłaca

Zwykle wtedy, gdy zakład odbiera lub wysyła duże masy towaru co tydzień, ładunek jest ciężki lub sypki, a stacja przeładunkowa jest daleko. Przy małych, nieregularnych wolumenach koszty budowy i utrzymania toru, rozjazdów i oznakowania zwykle nie zwrócą się w rozsądnym czasie.

Do zalet należą mniejsza liczba przeładunków i mniejszy ruch ciężarówek wokół zakładu. Do kosztów należą budowa i remonty torów, umowa z zarządcą infrastruktury, wymagania bezpieczeństwa dla pracowników manewrowych oraz opłaty za pracę manewrową. Wiele firm z tego powodu korzysta z cudzych terminali przeładunkowych zamiast własnej bocznicy.

Kiedy kolej wygrywa z drogą, a kiedy przegrywa

  • wygrywa przy masach liczonych w setkach ton miesięcznie, regularnym rytmie dostaw i dłuższych trasach;
  • wygrywa tam, gdzie liczy się mniejsze zużycie energii na tonę i mniejsza zależność od kierowców;
  • przegrywa przy małych partiach, krótkich trasach i potrzebie dostawy w kilka godzin;
  • przegrywa, gdy ani nadawca, ani odbiorca nie mają dostępu do torów lub terminala w pobliżu.

Do porównania z samochodem pomaga artykuł o kosztach transportu i zestawienie rodzajów przewozów drogowych w tekście o FTL i LTL.

Jak wygląda zamawianie przewozu

Zlecenie składa się u przewoźnika kolejowego lub spedytora kolejowego z wyprzedzeniem, bo wagony i lokomotywy planuje się według rozkładu. Podaje się rodzaj i masę towaru, stację nadania i przeznaczenia, wymaganą liczbę wagonów oraz termin podstawienia. Przy większych wolumenach zawiera się umowy ramowe, w których określa się stawki, harmonogram i zasady rozliczeń. Pojedyncze, okazjonalne przewozy są droższe w przeliczeniu na tonę niż stałe.

Po załadunku wagony są plombowane i wprowadzane do systemu. Przesyłkę można śledzić na etapie przejazdu, choć szczegółowość informacji zależy od operatora. Przy odbiorze sprawdza się stan plomb i ładunku, a wszelkie uszkodzenia opisuje się w protokole przy odbiorze, bo od tego zależy postępowanie reklamacyjne.

Mieszany łańcuch

Wiele firm łączy kolej z drogą: długi odcinek jedzie pociągiem, a ostatnie kilkadziesiąt kilometrów ciężarówką z terminala. Takie rozwiązanie wymaga dobrej koordynacji terminów i opisują je teksty o zlecaniu transportu i o transporcie intermodalnym.

Dokumenty i organizacja przewozu

Przewóz kolejowy ma własny list przewozowy, inny niż drogowy CMR. W ruchu międzynarodowym stosuje się listy przewozowe zgodne z konwencjami kolejowymi, a pojedyncza relacja bywa obsługiwana przez kilku przewoźników. Zlecającemu wystarcza zwykle jeden operator lub spedytor, który koordynuje całość i odpowiada za rozliczenia.

Przed pierwszym zleceniem warto ustalić:

  1. czy towar ma pozwolenie na przewóz koleją i w jakim wagonie;
  2. gdzie będzie załadunek i rozładunek, czy na bocznicy własnej, cudzej, czy w terminalu;
  3. jak długo wagon może stać bez dodatkowych opłat;
  4. jaki jest rozkład kursowania i jak wygląda plan na wypadek opóźnienia;
  5. kto odpowiada za uszkodzenia i opóźnienia i w jakich granicach.

Dla firm, które dopiero rozważają kolej, rozsądnym początkiem jest próbny przewóz wagonowy przez terminal, a dopiero potem analiza, czy własna bocznica się zwróci.

Czytaj dalej