Transport i spedycja

Incoterms: skróty, podział kosztów i ryzyka

Incoterms 2020 to jedenaście skrótów, które w kontrakcie handlowym rozdzielają obowiązki i ryzyko między sprzedawcę i kupującego. Pokazujemy, jak je czytać.

Redakcja Centrum Logistyki3 min czytania

Kontenery i naczepy na terminalu oraz dokumenty handlowe leżące na biurku w biurze importera

Incoterms to międzynarodowe reguły handlowe publikowane przez Międzynarodową Izbę Handlową (ICC), które w umowie sprzedaży określają, kto organizuje i opłaca przewóz, kto zajmuje się odprawą celną oraz w którym momencie ryzyko utraty lub uszkodzenia towaru przechodzi ze sprzedawcy na kupującego. Obecna wersja to Incoterms 2020, w użyciu od 1 stycznia 2020 roku. Zawiera jedenaście klauzul zapisywanych trzyliterowymi skrótami, na przykład EXW, FCA, DAP czy DDP.

Czego Incoterms dotyczą, a czego nie

Reguły rozstrzygają trzy kwestie: podział obowiązków przy dostawie (transport, ubezpieczenie, dokumenty), podział kosztów i miejsce przejścia ryzyka. Nie rozstrzygają natomiast o przejściu własności towaru, terminie i sposobie płatności, ani o skutkach naruszenia umowy. Te kwestie reguluje kontrakt i właściwe prawo. Klauzula musi być wpisana w umowie lub zamówieniu razem z nazwą miejsca i wersją, na przykład „DAP Poznań, Incoterms 2020”, bo bez miejsca reguła nie ma jasnego znaczenia.

Incoterms nie zastępują listu przewozowego. Dokumentem potwierdzającym umowę przewozu pozostaje na przykład list przewozowy CMR, a sama klauzula decyduje o tym, kto tę umowę zawiera.

Dwie grupy reguł

Jedenaście klauzul dzieli się na dwie grupy. Pierwsza obejmuje reguły stosowane do każdego rodzaju transportu, także multimodalnego.

Skrót Pełna nazwa W skrócie
EXW Ex Works towar odbiera kupujący u sprzedawcy
FCA Free Carrier sprzedawca wydaje towar przewoźnikowi wskazanemu przez kupującego
CPT Carriage Paid To sprzedawca opłaca przewóz do miejsca przeznaczenia
CIP Carriage and Insurance Paid To jak CPT, plus ubezpieczenie opłacone przez sprzedawcę
DAP Delivered at Place dostawa do miejsca, towar na środku transportu, bez rozładunku
DPU Delivered at Place Unloaded dostawa z rozładunkiem w miejscu przeznaczenia
DDP Delivered Duty Paid dostawa z odprawą importową i cłem po stronie sprzedawcy

Druga grupa dotyczy wyłącznie transportu morskiego i śródlądowego: FAS (Free Alongside Ship), FOB (Free on Board), CFR (Cost and Freight) i CIF (Cost, Insurance and Freight). Przy kontenerach i przewozach multimodalnych rekomenduje się raczej reguły z pierwszej grupy, na przykład FCA. Więcej o przewozie morskim pisze tekst o transporcie morskim i kontenerach.

Jak czytać klauzulę: trzy pytania

  1. Kto zawiera umowę przewozu i opłaca główny odcinek transportu?
  2. W którym miejscu i momencie ryzyko przechodzi na kupującego?
  3. Kto odpowiada za odprawę eksportową i importową oraz opłaty z nią związane?

Przy EXW sprzedawca prawie nic nie organizuje, a przy DDP prawie wszystko. Między nimi leży pełna skala, w której zmienia się miejsce przejścia ryzyka i zakres kosztów. Praktyczne porównanie najczęściej używanych reguł znajdziesz w artykule o wyborze między EXW, FOB, DAP i DDP.

Ubezpieczenie w CIP i CIF

Dwie reguły wymagają, by sprzedawca zawarł ubezpieczenie ładunku na rzecz kupującego. W Incoterms 2020 przy CIP wymagany jest szerszy zakres ochrony niż przy CIF. Przy pozostałych klauzulach ubezpieczenie jest sprawą stron i warto je ustalić w kontrakcie.

Błędy przy stosowaniu klauzul

Najczęstsza pomyłka to użycie reguł morskich, jak FOB, dla przewozu drogowego lub kontenerowego, gdzie towar wydaje się przewoźnikowi w terminalu, a nie na burcie statku. Kolejna to brak miejsca w zapisie klauzuli albo podanie go zbyt ogólnie, na przykład samego kraju. Zdarza się też, że strony zakładają, że klauzula reguluje płatność i własność towaru, choć tego nie robi.

Warto też pamiętać, że reguły nie zwalniają z obowiązków spedycyjnych. Ktoś musi zlecić transport, przygotować dokumenty i pilnować formalności, co omawia tekst o spedycji. Przy zamawianiu przewozu, w którym klauzula wpływa na dane do zlecenia, pomoże poradnik o zlecaniu transportu towaru.

Najczęstsze pytania

Czy Incoterms są obowiązkowe?

Nie. To reguły dobrowolne, które stają się częścią umowy dopiero wtedy, gdy strony wpiszą je do kontraktu lub zamówienia. Bez wskazania klauzuli i wersji ich stosowanie może być sporne.

Która wersja Incoterms obowiązuje?

Aktualna wersja to Incoterms 2020. Strony mogą jednak w umowie wskazać starszą, na przykład Incoterms 2010, i wtedy stosują się jej zasady. Zawsze wpisuj rok razem ze skrótem.

Czy Incoterms dotyczą też sprzedaży krajowej?

Tak, w Incoterms 2020 wyraźnie zaznaczono, że reguły można stosować także w handlu krajowym. Strony powinny wtedy pamiętać o przepisach krajowych dotyczących na przykład odprawy czy ubezpieczenia.

Czym różni się DAP od DPU?

Przy DAP sprzedawca dostarcza towar do uzgodnionego miejsca, ale go nie rozładowuje, a przy DPU odpowiada także za rozładunek. To najważniejsza zmiana nazwy i zakresu w porównaniu z wcześniejszą regułą DAT.

Czytaj dalej