Transport ADR: klasy towarów i obowiązki przewoźnika
ADR to umowa regulująca międzynarodowy przewóz drogowy towarów niebezpiecznych. Pokazujemy dziewięć klas, oznakowanie pojazdu i podział obowiązków.
ADR to europejska umowa o międzynarodowym przewozie drogowym towarów niebezpiecznych. W Polsce jej zasady obowiązują także w przewozach krajowych. Towary niebezpieczne dzieli się na dziewięć klas według rodzaju zagrożenia, a od klasy zależą wymagania wobec pojazdu, opakowań, dokumentów i kwalifikacji kierowcy.
Dziewięć klas ADR
| Klasa | Rodzaj zagrożenia |
|---|---|
| 1 | materiały i przedmioty wybuchowe |
| 2 | gazy |
| 3 | materiały ciekłe zapalne |
| 4 | materiały stałe zapalne, samoreaktywne, wydzielające gazy w kontakcie z wodą |
| 5 | materiały utleniające i nadtlenki organiczne |
| 6 | materiały trujące i zakaźne |
| 7 | materiały promieniotwórcze |
| 8 | materiały żrące |
| 9 | różne materiały i przedmioty niebezpieczne |
Każda substancja ma numer UN, czterocyfrowy kod identyfikujący towar w całym przewozie. Klasa, numer UN i grupa pakowania są podstawą do wypełnienia dokumentów i oznakowania.
Oznakowanie pojazdu i przesyłki
Pojazd wiozący towar niebezpieczny w większych ilościach nosi z przodu i z tyłu dwie prostokątne pomarańczowe tablice. Gdy przewóz dotyczy cysterny lub kilku substancji, na tablicy bywa numer rozpoznawczy zagrożenia i numer UN. Na bokach umieszcza się ostrzegawcze romby odpowiadające klasie. Opakowania mają własne etykiety i oznaczenia homologacji.
Przewóz w ilościach ograniczonych i wyjątkowych, objęty zwolnieniami, ma uproszczone oznakowanie. Zwolnienia są ściśle zdefiniowane, dlatego nie zakładaj ich z pamięci, tylko sprawdź w tabeli ADR dla danej pozycji.
Obowiązki uczestników przewozu
- nadawca klasyfikuje towar, dobiera opakowanie, oznakowuje przesyłkę i przekazuje przewoźnikowi dokumenty,
- przewoźnik używa dopuszczonego pojazdu, zatrudnia przeszkolonego kierowcę i kontroluje dokumenty oraz wyposażenie,
- załadowca i rozładowca pilnują zgodności ładunku z zasadami ADR oraz bezpiecznego mocowania,
- odbiorca nie odmawia przyjęcia bez uzasadnienia i przyjmuje towar zgodnie z dokumentami.
Przewoźnik powinien także wyznaczyć doradcę do spraw bezpieczeństwa (DGSA), jeśli przepisy tego wymagają. Przedsiębiorca, który wykonuje przewozy poniżej progów, bywa zwolniony z tego obowiązku, ale wciąż odpowiada za prawidłowe przeszkolenie osób.
Pojazd, kierowca i dokumenty
Pojazd do niektórych przewozów, na przykład cysterny i pojazdy do klasy 1, ma świadectwo dopuszczenia ADR i podlega okresowym badaniom. Kierowca musi mieć zaświadczenie ADR właściwe dla rodzaju przewozu, o czym więcej mówi artykuł o szkoleniu ADR. W kabinie powinny być pisemne instrukcje na wypadek awarii oraz wyposażenie wskazane przepisami.
Dokument przewozowy musi zawierać numer UN, oficjalną nazwę przewozową, klasę, grupę pakowania i ilość. Zbiór dokumentów w kabinie opisujemy w tekście Dokumenty w trasie. Szerszy kontekst o dokumentach przewozowych znajdziesz też w artykule o liście CMR.
Przed pierwszym kursem z nową substancją
Ustal numer UN, klasę i grupę pakowania, sprawdź, czy pojazd i kierowca spełniają wymagania, oraz potwierdź w tabeli ADR, czy obowiązuje zwolnienie dla ilości ograniczonych.
Odpowiedzialność i kary
Naruszenia ADR zagrożone są karami administracyjnymi dla przewoźnika i kierowcy, a w ciężkich przypadkach zatrzymaniem pojazdu. Najczęstsze uchybienia to brak lub błędy w dokumencie przewozowym, złe oznakowanie, niewłaściwe zabezpieczenie opakowań i brak wymaganych kwalifikacji kierowcy. Dodatkowo odpowiada nadawca, który błędnie sklasyfikował towar, bo to na nim spoczywa ocena zagrożenia.
Warto pamiętać o różnicy między przewozem w ilościach objętych zwolnieniem a pełnym ADR. Zwolnienia dotyczą ilości, rodzaju opakowań i klasy, a wyliczenie łącznej ilości ma być udokumentowane w firmie. Przewoźnik, który nie liczy limitów, ryzykuje, że kontrola uzna przewóz za pełny ADR.
Magazyn, załadunek i postój
Zasady ADR nie kończą się na kabinie. W miejscu załadunku trzeba zapewnić zgodność składowania z przepisami, bezpieczny ruch pojazdów i dostęp do instrukcji. Postój z towarem niebezpiecznym podlega ograniczeniom, a niektóre klasy wymagają nadzoru. Informacje o tym, gdzie i jak długo można parkować, są elementem instrukcji dla kierowców.
Przy ładunkach mieszanych obowiązują zakazy wspólnego załadunku niektórych klas, na przykład materiałów reagujących ze sobą. Planista powinien znać tę tabelę lub korzystać z oprogramowania, które sprawdza zgodność przed zatwierdzeniem zlecenia.
Instrukcje pisemne i wyposażenie kabiny
W kabinie leży instrukcja pisemna, która opisuje, co robić przy wypadku lub wycieku. Kierowca musi ją znać i mieć ją w języku, który rozumie. Wyposażenie ochronne zależy od klasy towaru i obejmuje m.in. kliny pod koła, sprzęt ostrzegawczy, latarkę i środki ochrony osobistej. Gaśnice mają określone minimalne wielkości zależnie od masy pojazdu, a sprzęt musi mieć ważne przeglądy.
Pytania i odpowiedzi
Czy ADR obowiązuje w kraju?
Tak. Polskie przepisy stosują zasady ADR także w przewozach krajowych.
Co oznacza numer UN?
To czterocyfrowy numer identyfikujący substancję lub grupę substancji, na którym opiera się klasyfikacja i dokumentacja.
Czy każdy przewóz towaru niebezpiecznego wymaga pomarańczowych tablic?
Nie. Przy przewozach w ilościach poniżej progów przepisy dopuszczają zwolnienia, ale trzeba to sprawdzić dla danej pozycji w tabeli ADR.
Kto odpowiada za oznakowanie opakowania?
Co do zasady nadawca, który przekazuje przesyłkę przewoźnikowi. Przewoźnik sprawdza jednak, czy dokumenty i oznakowanie się zgadzają.
Czytaj dalej
Szkolenie ADR dla kierowców: rodzaje, ważność i zakres
Zaświadczenie ADR uprawnia kierowcę do przewozu towarów niebezpiecznych, ale tylko w zakresie, który ma w dokumencie. Poniżej rodzaje kursów, ważność i kolejność działań.
Diety i ryczałty kierowców: jak rozliczać trasy krajowe i zagraniczne
Dieta i ryczałt za nocleg to nie wynagrodzenie, ale zwrot kosztów podróży służbowej, który trzeba policzyć według zasad. Oto jak rozliczać kierowcę w kraju i za granicą.
Czas pracy kierowców: limity jazdy, przerwy i odpoczynki
Czas pracy kierowcy regulują unijne przepisy o czasie jazdy i odpoczynku oraz krajowa ustawa. Zebraliśmy limity, przerwy i odpoczynki w jednym miejscu.


