Czas pracy kierowców: limity jazdy, przerwy i odpoczynki
Czas pracy kierowcy regulują unijne przepisy o czasie jazdy i odpoczynku oraz krajowa ustawa. Zebraliśmy limity, przerwy i odpoczynki w jednym miejscu.
Czas pracy kierowców w transporcie drogowym ogranicza przede wszystkim rozporządzenie (WE) nr 561/2006, które ustala limity jazdy, przerw i odpoczynków, oraz ustawa o czasie pracy kierowców, która reguluje czas pracy w ujęciu pracowniczym. Najważniejsze wartości to 9 godzin jazdy dziennie, 56 godzin tygodniowo i 45 minut przerwy po 4,5 godziny jazdy. Poniżej opis zasad i wyjątków, z naciskiem na to, co pomaga uniknąć kar.
Czas jazdy, czas pracy i dyspozycyjność
Przepisy rozróżniają kilka pojęć. Czas jazdy to czas prowadzenia pojazdu, mierzony przez tachograf. Czas pracy obejmuje także inne czynności, np. załadunek, nadzór nad załadunkiem czy czynności serwisowe. Dyspozycyjność to okres, w którym kierowca nie musi pozostawać na stanowisku, ale ma być gotowy do podjęcia jazdy, np. podczas oczekiwania na przeprawie promowej. Odpoczynek to czas, kiedy kierowca swobodnie dysponuje swoim czasem.
Pomylenie tych pojęć jest częstym źródłem błędów: limit 9 godzin dotyczy jazdy, a nie całego dnia pracy, ale dzień pracy też ma swoje granice według przepisów krajowych.
Limity jazdy
Dobowy czas jazdy to czas między odpoczynkami dziennymi lub między odpoczynkiem dziennym a tygodniowym. Limit tygodniowy liczy się od poniedziałku od godziny 00:00 do niedzieli do 24:00. Dwutygodniowy limit 90 godzin dotyczy każdych dwóch kolejnych tygodni, a nie tylko pary kalendarzowej.
Przerwy
Po 4,5 godziny jazdy kierowca musi zrobić nieprzerwaną przerwę co najmniej 45 minut. Można ją podzielić na dwie części: pierwszą nie krótszą niż 15 minut i drugą nie krótszą niż 30 minut, w tej kolejności. Przerwą nie jest czas, w którym kierowca wykonuje inną pracę, np. rozładunek. Odpoczynek dzienny lub tygodniowy może zastąpić przerwę, jeśli spełnia wymogi długości.
Odpoczynki
| Rodzaj odpoczynku | Długość | Uwagi |
|---|---|---|
| Dzienny regularny | co najmniej 11 godzin | w ciągu 24 godzin od końca poprzedniego odpoczynku |
| Dzienny skrócony | co najmniej 9 godzin | najwyżej 3 razy między odpoczynkami tygodniowymi |
| Dzienny podzielony | 3 godziny plus 9 godzin | w tej kolejności, w sumie 12 godzin |
| Tygodniowy regularny | co najmniej 45 godzin | nie później niż po 6 okresach 24-godzinnych jazdy |
| Tygodniowy skrócony | co najmniej 24 godziny | wymaga wyrównania do końca trzeciego tygodnia |
Regularny odpoczynek tygodniowy nie może być spędzany w kabinie. Zgodnie z przepisami, które zostały wprowadzone pakietem mobilności, pracodawca ma zapewnić nocleg poza pojazdem, a koszty ponosi przedsiębiorca. Więcej o zmianach piszemy w tekście o pakiecie mobilności.
Wyjątki i elastyczność
Przepisy dopuszczają kilka odstępstw. Dzienny czas jazdy można przedłużyć do 10 godzin dwa razy w tygodniu. W szczególnych sytuacjach kierowca może przekroczyć limity, aby dojechać do miejsca odpoczynku, ale pod warunkiem bezpieczeństwa i z adnotacją na wydruku lub w urządzeniu. Takie odstępstwo nie zwalnia z obowiązku późniejszego wyrównania i nie wolno go stosować rutynowo.
Niektóre pojazdy i przewozy są wyłączone z zakresu przepisów lub podlegają innym regułom, np. wybrane pojazdy specjalne, przewozy na terenie ograniczonym i część przewozów lokalnych. Zawsze sprawdź, czy dana operacja kwalifikuje się do wyłączenia, zanim ją zastosujesz.
Dokumentacja i kontrola
Rejestrację czasu jazdy prowadzi tachograf, a kierowca przechowuje karty i wydruki zgodnie z przepisami. Dane zapisane w urządzeniu i na karcie kierowcy kontroluje inspekcja drogowa na drodze oraz w siedzibie firmy. O budowie i działaniu urządzenia piszemy w tekście o tachografie cyfrowym, a o przebiegu kontroli w artykule o kontroli drogowej ciężarówki. Przedsiębiorca powinien regularnie pobierać dane z urządzenia i karty kierowcy oraz analizować je pod kątem naruszeń.
Kary za naruszenia dotyczą kierowcy i firmy, a ich wysokość określa taryfikator przepisów krajowych. Dlatego warto budować system kontroli wewnętrznej, a nie czekać na wynik kontroli drogowej.
Praktyczna lista kontrolna dla firmy
- Szkolenie kierowców z pojęć czasu jazdy, pracy i dyspozycyjności.
- Planowanie tras z uwzględnieniem przerw i odpoczynków, nie tylko odległości.
- Regularne pobieranie danych z tachografu i kart kierowców.
- Analiza naruszeń i rozmowa z kierowcami o przyczynach.
- Zapewnienie miejsc na odpoczynek, w tym noclegu w trasach międzynarodowych.
- Śledzenie zmian przepisów, szczególnie w transporcie międzynarodowym i przy delegowaniu kierowców.
Najczęstsze pytania
Czy limit 9 godzin jazdy można przekroczyć?
Dzienny czas jazdy może wynosić do 9 godzin, a dwa razy w tygodniu do 10 godzin. Poza tym przekroczenie jest naruszeniem, z wyjątkiem sytuacji, w której kierowca musi dotrzeć do miejsca odpoczynku ze względów bezpieczeństwa.
Czy przerwę 45 minut można podzielić?
Tak, na dwie części: pierwszą co najmniej 15 minut i drugą co najmniej 30 minut, w tej kolejności. Krótsze przerwy nie zaliczają się do wymaganej.
Czy kierowca może spać w kabinie podczas odpoczynku tygodniowego?
Regularny odpoczynek tygodniowy wynoszący co najmniej 45 godzin nie może być spędzany w kabinie pojazdu. Odpoczynek dzienny i skrócony odpoczynek tygodniowy mogą odbywać się w kabinie, jeśli pojazd ma odpowiednie miejsce do spania i stoi.
Kto odpowiada za naruszenia czasu pracy: kierowca czy firma?
Odpowiedzialność ponoszą obie strony. Przedsiębiorca organizuje pracę tak, aby przestrzegano przepisów, a kierowca stosuje się do nich w trasie. Kary mogą dotyczyć jednego i drugiego.
Czytaj dalej
Szkolenie ADR dla kierowców: rodzaje, ważność i zakres
Zaświadczenie ADR uprawnia kierowcę do przewozu towarów niebezpiecznych, ale tylko w zakresie, który ma w dokumencie. Poniżej rodzaje kursów, ważność i kolejność działań.
Diety i ryczałty kierowców: jak rozliczać trasy krajowe i zagraniczne
Dieta i ryczałt za nocleg to nie wynagrodzenie, ale zwrot kosztów podróży służbowej, który trzeba policzyć według zasad. Oto jak rozliczać kierowcę w kraju i za granicą.
Tachograf cyfrowy: jak działa i czym różnią się generacje
Tachograf zapisuje jazdę, przerwy i odpoczynki kierowcy. Wyjaśniamy, jak działa, jakie dane zbiera i czym różnią się tachografy cyfrowe oraz inteligentne.


