Przepisy i BHP w transporcie

Uprawnienia na wózki widłowe: kto ich potrzebuje i jak je zdobyć

Wózek widłowy z napędem silnikowym wymaga kwalifikacji potwierdzonych przez UDT, a nie samego kursu. Oto kto ich potrzebuje, jak przebiega droga do zaświadczenia i na co uważa kontrola.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Instruktor stoi obok kursanta za kierownicą wózka widłowego na placu manewrowym szkoleniowego magazynu

Jeśli wózek widłowy ma napęd silnikowy i podnosi ładunek, operator potrzebuje uprawnień. Nie wystarczy kurs w szkole i nie wystarczy zaświadczenie od pracodawcy: dokumentem jest zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez Urząd Dozoru Technicznego po zdanym egzaminie. Poniżej opisujemy, kto musi je mieć, jak je zdobyć i co zrobić, żeby firma nie została złapana na braku dokumentów.

Kto musi mieć uprawnienia

Obowiązek dotyczy osób, które obsługują urządzenia transportu bliskiego podlegające dozorowi technicznemu. Do nich należą wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, czyli większość wózków czołowych, bocznych i do wąskich korytarzy. Uprawnienia są potrzebne niezależnie od tego, czy wózek jest spalinowy, gazowy czy elektryczny.

Zwykle nie wymagają zaświadczenia UDT proste wózki ręczne i paleciaki bez podnoszenia na wysokość, jednak pracodawca nadal musi przeprowadzić instruktaż stanowiskowy i ocenić ryzyko. Szczegóły o tych maszynach znajdziesz w tekście o paleciakach ręcznych i elektrycznych. Osobna kwestia to wózki z kabiną podnoszoną razem z operatorem oraz sztaplarki w wąskich korytarzach, bo tu zakres kwalifikacji bywa szerszy.

Zakresy kwalifikacji i ich ważność

Od połowy 2019 roku UDT stosuje opisowe zakresy kwalifikacji zamiast dawnych kategorii I, II i III WJO. Zaświadczenia wydane według starych zasad obowiązują do końca swojego terminu. Podstawowy zakres obejmuje wózki podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, szerszy dodaje wózki z wysięgnikiem lub z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem. Okres ważności zależy od zakresu i jest wpisany w zaświadczeniu, dlatego przed szkoleniem sprawdź ją w aktualnym wykazie na stronie UDT.

Do sprawdzenia przed zapisem

Zaświadczenie UDT dotyczy kwalifikacji, a nie konkretnego wózka. Jeśli firma kupi maszynę o innym zakresie, operator musi mieć uprawnienia obejmujące także ten typ.

Droga od zera do zaświadczenia

  1. Badanie lekarskie z orzeczeniem o braku przeciwwskazań do pracy na stanowisku operatora wózka. Wystawia je lekarz medycyny pracy, a skierowanie daje pracodawca albo szkoła.
  2. Kurs w ośrodku szkoleniowym. Obejmuje część teoretyczną z przepisów i bezpieczeństwa oraz praktyczną naukę jazdy i obsługi wózka.
  3. Zgłoszenie na egzamin do UDT albo do jednostki, która prowadzi egzaminy w jego imieniu. Potrzebne są dokumenty tożsamości, zdjęcie, orzeczenie lekarskie i potwierdzenie ukończenia kursu.
  4. Egzamin teoretyczny, zwykle test, i praktyczny, czyli jazda z manewrami oraz obsługa ładunku. Zaliczenie obu części jest warunkiem wydania zaświadczenia.
  5. Odbiór zaświadczenia kwalifikacyjnego. Operator nosi je podczas pracy i okazuje na żądanie kontroli.

Cała droga zajmuje od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od terminów egzaminów. Koszty różnią się między ośrodkami i regionami, więc przed wyborem warto porównać ofertę kilku firm, w tym to, czy cena obejmuje opłatę egzaminacyjną.

Przedłużanie i odnawianie zaświadczenia

Zaświadczenie można w określonych warunkach przedłużyć bez ponownego egzaminu, o ile operator faktycznie pracował na wózku w okresie jego ważności, a wniosek złożył odpowiednio wcześnie. Terminy i wymagania wpisane są w przepisach i w informacjach UDT, więc sprawdź je kilka miesięcy przed końcem ważności. Po jej przekroczeniu zwykle trzeba zdawać egzamin od nowa. Pracodawca powinien prowadzić prosty rejestr, który pokazuje daty ważności zaświadczeń wszystkich operatorów.

Uprawnienia a obowiązki pracodawcy

Zaświadczenie UDT nie zastępuje szkoleń BHP, badań lekarskich i instruktażu stanowiskowego. Pracodawca powinien dodatkowo zapoznać operatora z instrukcją obsługi konkretnego wózka, trasami po magazynie i zasadami pracy przy regałach. Jak to wygląda w praktyce, opisujemy w artykule o bezpiecznej pracy wózkiem widłowym, a pełny obraz obowiązków znajdziesz w tekście o BHP w magazynie. Przy wyborze sprzętu pomaga też porównanie, wózka elektrycznego i spalinowego.

Kto płaci za kurs i egzamin

Gdy pracodawca wymaga uprawnień na danym stanowisku, zwykle on kieruje pracownika na kurs i pokrywa jego koszt razem z badaniami. Kandydat do pracy może też zdobyć uprawnienia na własny koszt, co zwiększa jego szanse w rekrutacji. Jeśli firma finansuje szkolenie, warto w umowie lub regulaminie ustalić zasady współpracy po jego zakończeniu, na przykład okres zatrudnienia po kursie. Nie wolno jednak wymagać zwrotu kosztów w sposób sprzeczny z przepisami, więc przed podpisaniem takich zapisów dobrze je skonsultować.

Prowadzenie wózka a wiek i zdrowie

Do kierowania wózkiem dopuszcza się osoby pełnoletnie, które spełniają wymagania zdrowotne i mają ważne orzeczenie lekarskie. Lekarz ocenia m.in. wzrok, słuch i sprawność ruchową, a w orzeczeniu mogą się pojawić ograniczenia. Praca na wózku jest wykonywana na zmiany i w hałasie, więc pracodawca powinien uwzględnić ją w ocenie ryzyka, jak opisujemy w tekście o ocenie ryzyka zawodowego magazyniera.

Najczęstsze błędy firm

  • dopuszczanie do jazdy pracownika, który ma tylko kurs, bez zaświadczenia po egzaminie,
  • brak kontroli dat ważności i zaskoczenie, że zaświadczenie wygasło w trakcie sezonu,
  • przekazanie wózka o innym zakresie niż w zaświadczeniu, na przykład z podnoszoną kabiną,
  • pożyczanie wózka przez pracowników innych działów, bo tylko na chwilę,
  • brak instruktażu na konkretnym stanowisku po zmianie wózka lub trasy.

Kontrola inspektora pracy lub UDT zaczyna się zwykle od pytania o dokumenty operatora. Brak uprawnień to nie tylko ryzyko mandatu, ale też problemy z ubezpieczycielem po wypadku, który może odmówić wypłaty albo dochodzić zwrotu od pracodawcy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kurs na wózek widłowy wystarczy do pracy?

Nie. Kurs przygotowuje do egzaminu, ale uprawnienia daje dopiero zaświadczenie kwalifikacyjne wydane po pozytywnym wyniku egzaminu przed komisją UDT.

Czy uprawnienia obowiązują na wózkach elektrycznych?

Tak, napęd nie ma znaczenia. Liczy się to, że wózek ma mechaniczny napęd podnoszenia i podlega dozorowi technicznemu.

Czy uprawnienia z Polski ważą w innym kraju UE?

Zasady uznawania kwalifikacji zależą od kraju. Przed wysłaniem pracownika za granicę sprawdź wymagania lokalne i, jeśli trzeba, skonsultuj się z krajowym urzędem dozoru.

Co się dzieje, gdy zgubię zaświadczenie?

Można wystąpić o duplikat do jednostki, która wydała dokument. Potrzebne są dane osobowe i numer zaświadczenia, jeśli go znasz.

Czytaj dalej