Tachograf cyfrowy: jak działa i czym różnią się generacje
Tachograf zapisuje jazdę, przerwy i odpoczynki kierowcy. Wyjaśniamy, jak działa, jakie dane zbiera i czym różnią się tachografy cyfrowe oraz inteligentne.
Tachograf cyfrowy to urządzenie w pojeździe, które rejestruje prędkość, przejechany dystans oraz aktywności kierowcy: jazdę, pracę, dyspozycyjność i odpoczynek. Dane trafiają do pamięci urządzenia i na kartę kierowcy, a służby kontrolne wykorzystują je do sprawdzenia, czy przestrzegane są limity opisane w tekście o czasie pracy kierowców. Obecnie w nowych pojazdach montuje się tachografy inteligentne, które dodatkowo zapisują położenie pojazdu.
Z czego składa się system
Na system składa się kilka elementów: jednostka pokładowa w kabinie, czujnik ruchu połączony ze skrzynią biegów, karty i oprogramowanie do analizy danych. Czujnik przekazuje do jednostki informację o ruchu pojazdu, a ta zapisuje ją razem z czasem i aktywnością wybraną przez kierowcę. Całość jest zabezpieczona kryptograficznie, żeby utrudnić manipulacje.
Kierowca wkłada do czytnika swoją kartę, dzięki której dane są przypisane do konkretnej osoby. Poza kartą kierowcy istnieją też karty firmy, warsztatu i kontrolera. Firma korzysta ze swojej karty, aby pobrać dane z urządzenia i zablokować je dla innych podmiotów.
Co rejestruje tachograf
- prędkość i przejechane kilometry,
- aktywności kierowcy z podziałem na jazdę, pracę, dyspozycyjność i odpoczynek,
- włożenie i wyjęcie karty kierowcy,
- zdarzenia i usterki, np. przerwy w zasilaniu, próby ingerencji, przekroczenie prędkości,
- w tachografach inteligentnych także położenie pojazdu, w tym na początku i na końcu dnia pracy oraz po przekroczeniu granicy.
Generacje tachografów
| Typ | Cechy | Uwagi |
|---|---|---|
| Analogowy | zapis na tarczy wykresowej | w ruchu międzynarodowym już niedopuszczalny, obowiązywały terminy wymiany |
| Cyfrowy (G1) | zapis cyfrowy, karta kierowcy | montowany w nowych pojazdach od 2006 roku |
| Inteligentny pierwszej generacji (G2V1) | zapis położenia GNSS, zdalna komunikacja z kontrolerem | montowany w nowych pojazdach od czerwca 2019 roku |
| Inteligentny drugiej generacji (G2V2) | rozszerzone dane o miejscu załadunku i rozładunku oraz granicach, interfejs ITS | montowany w nowych pojazdach od sierpnia 2023 roku |
Szczegóły techniczne i terminy zależą od przepisów unijnych oraz rodzaju przewozu, dlatego przy planowaniu wymiany warto sprawdzić aktualny stan prawny. W transporcie międzynarodowym stopniowo wymaga się pojazdów z tachografem inteligentnym, a kolejne grupy pojazdów obejmuje pakiet mobilności. Zmiany opisujemy w artykule o pakiecie mobilności.
Busy w transporcie międzynarodowym
Według informacji publikowanych przez branżę od 1 lipca 2026 r. obowiązek posiadania tachografu obejmuje także pojazdy o dopuszczalnej masie od 2,5 do 3,5 tony wykonujące zarobkowy transport międzynarodowy. Ponieważ szczegóły i wyłączenia zależą od przepisów, potwierdź je w Głównym Inspektoracie Transportu Drogowego lub u autoryzowanego warsztatu.
Karta kierowcy i dane firmy
Karta kierowcy jest imienna i nie można jej udostępniać. Wydaje ją upoważniony organ na wniosek kierowcy, a jej ważność jest ograniczona w czasie. Firma ma obowiązek regularnie pobierać dane z karty i z urządzenia oraz je archiwizować przez wymagany okres. Dane służą do rozliczania czasu pracy, wynagrodzeń i do obrony w razie kontroli. Warto robić to za pomocą systemu do zdalnego pobierania, który także wskazuje terminy kolejnych pobrań.
Kalibracja, legalizacja i przeglądy
Tachograf wymaga okresowych przeglądów w autoryzowanym warsztacie. Po montażu, naprawie lub zmianie rozmiaru opon urządzenie się kalibruje i zapisuje datę kolejnej kontroli. Brak ważnych przeglądów jest naruszeniem, które sprawdza się podczas kontroli. Właściciel pojazdu odpowiada za to, by urządzenie działało prawidłowo i zawierało aktualne dane.
Kontrola tachografu na drodze
Inspektorzy sprawdzają dane z karty i urządzenia za bieżący dzień i wcześniejsze dni, a w tachografach inteligentnych korzystają też ze zdalnej komunikacji do wstępnej oceny pojazdu. Kontrola obejmuje zgodność zapisów z faktycznym czasem pracy oraz ewentualne ślady ingerencji. Szczegóły przebiegu opisujemy w tekście o kontroli drogowej ciężarówki, a o dokumentach w trasie w artykule Dokumenty w trasie.
Najczęstsze pytania
Czym tachograf inteligentny różni się od cyfrowego?
Inteligentny, oprócz danych o jeździe i odpoczynku, zapisuje położenie pojazdu, a także umożliwia zdalną wstępną kontrolę. Ma też dodatkowe zabezpieczenia i interfejs do komunikacji z innymi systemami.
Co oznacza skrót G2V2?
To druga generacja tachografu inteligentnego w wersji drugiej, montowana w nowych pojazdach od sierpnia 2023 roku. Dodaje m.in. zapisy związane z załadunkiem, rozładunkiem i przekraczaniem granic.
Czy kierowca może używać cudzej karty?
Nie. Karta jest imienna, a używanie cudzej lub zmienionej karty jest poważnym naruszeniem, za które grożą wysokie kary.
Jak długo przechowuje się dane z tachografu?
Firma powinna archiwizować dane z urządzenia i karty przez okres określony w przepisach. Konkretną długość podaje obowiązujące rozporządzenie, więc sprawdź ją w aktualnym stanie prawnym lub u doradcy ds. transportu.
Czytaj dalej
Szkolenie ADR dla kierowców: rodzaje, ważność i zakres
Zaświadczenie ADR uprawnia kierowcę do przewozu towarów niebezpiecznych, ale tylko w zakresie, który ma w dokumencie. Poniżej rodzaje kursów, ważność i kolejność działań.
Diety i ryczałty kierowców: jak rozliczać trasy krajowe i zagraniczne
Dieta i ryczałt za nocleg to nie wynagrodzenie, ale zwrot kosztów podróży służbowej, który trzeba policzyć według zasad. Oto jak rozliczać kierowcę w kraju i za granicą.
Czas pracy kierowców: limity jazdy, przerwy i odpoczynki
Czas pracy kierowcy regulują unijne przepisy o czasie jazdy i odpoczynku oraz krajowa ustawa. Zebraliśmy limity, przerwy i odpoczynki w jednym miejscu.


