Transport i spedycja

EXW, FOB, DAP i DDP: którą klauzulę Incoterms wybrać

Cztery popularne klauzule Incoterms dają różne wersje podziału kosztów, ryzyka i formalności. Pokazujemy, kiedy pasuje każda i na co uważać.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Palety towaru przy rampie fabryki i ciężarówka z naczepą czekająca na odbiór eksportowy

EXW, FOB, DAP i DDP to cztery klauzule Incoterms 2020, które najczęściej pojawiają się w rozmowach handlowców. Różnią się tym, kto organizuje przewóz, gdzie przechodzi ryzyko i kto odpowiada za cło i odprawy. EXW przerzuca niemal wszystko na kupującego, DDP na sprzedawcę, a FOB i DAP leżą pomiędzy. Wybór zależy od doświadczenia stron, rodzaju transportu i tego, kto lepiej kontroluje łańcuch dostaw.

Zestawienie czterech klauzul

Element EXW FOB DAP DDP
Rodzaj transportu każdy morski i śródlądowy każdy każdy
Przewóz główny opłaca kupujący kupujący sprzedawca sprzedawca
Załadunek u sprzedawcy kupujący sprzedawca sprzedawca sprzedawca
Odprawa eksportowa kupujący sprzedawca sprzedawca sprzedawca
Odprawa importowa i cło kupujący kupujący kupujący sprzedawca
Przejście ryzyka u sprzedawcy, towar do dyspozycji na statku w porcie załadunku w miejscu przeznaczenia, przed rozładunkiem w miejscu przeznaczenia, przed rozładunkiem

Zasady ogólne klauzul opisuje tekst o Incoterms i podziale kosztów oraz ryzyka.

EXW: najmniej obowiązków dla sprzedawcy

Przy EXW (Ex Works) sprzedawca tylko udostępnia towar w uzgodnionym miejscu, zwykle w swoim zakładzie lub magazynie. Wszystko dalej organizuje kupujący: transport, załadunek, odprawę eksportową i ubezpieczenie. Dla sprzedawcy to najprostsza klauzula, ale w praktyce rodzi problemy, bo odprawa eksportowa wymaga dokumentów i zgłoszeń, które sprzedawca zna lepiej, a kupujący z innego kraju często nie może ich wykonać. Z tego powodu przy transporcie za granicę rozważa się często FCA, w której sprzedawca ładuje towar na pojazd odbiorcy i załatwia eksport.

FOB: reguła dla transportu morskiego

Przy FOB sprzedawca dostarcza towar na statek wskazany przez kupującego w porcie załadunku. Z chwilą załadowania ryzyko przechodzi na kupującego, który opłaca przewóz morski i ubezpieczenie. FOB zarezerwowano dla transportu morskiego i śródlądowego. Jeśli towar jedzie kontenerem i sprzedawca oddaje go przewoźnikowi na terminalu lub w magazynie, a nie na burcie, właściwszą regułą jest FCA, bo moment przejścia ryzyka FOB nie zgadza się z faktycznym sposobem pracy terminala. Szczegóły przewozu opisuje artykuł o transporcie morskim i kontenerach.

DAP: dostawa do miejsca bez cła

Przy DAP (Delivered at Place) sprzedawca organizuje i opłaca przewóz do wskazanego miejsca, a ryzyko przechodzi na kupującego w chwili, gdy towar jest gotowy do rozładunku na środku transportu. Rozładunek wykonuje kupujący. Odprawa importowa i cło leżą po stronie kupującego, a to oznacza, że nieprzygotowany importer może zostać zaskoczony kosztami i dokumentami na granicy. DAP wybiera się, gdy sprzedawca chce kontrolować transport i dostarczyć towar pod drzwi, ale nie chce zajmować się formalnościami kraju docelowego.

DDP: wszystko po stronie sprzedawcy

Przy DDP (Delivered Duty Paid) sprzedawca ponosi niemal wszystkie koszty i ryzyko do miejsca przeznaczenia, także odprawę importową, cło i podatki. Kupujący tylko przyjmuje towar. To wygodne dla odbiorcy, ale wymaga od sprzedawcy znajomości przepisów kraju docelowego, w tym rozliczenia VAT, i zdolności do dokonania odprawy importowej. W niektórych krajach niemożliwe jest, by obcy sprzedawca był importerem, wtedy stosuje się DAP.

Zasada wyboru

Klauzula powinna przerzucać obowiązek na stronę, która najlepiej nim zarządza. Kto ma sprawdzonego spedytora na danej trasie, ten zwykle wybiera klauzulę, w której sam organizuje transport. Kto nie zna przepisów kraju przeznaczenia, nie powinien brać na siebie importu.

Czego brakuje w tabeli: FCA i inne reguły pośrednie

Cztery omawiane klauzule nie wyczerpują wyboru. FCA (Free Carrier) jest często lepszą odpowiedzią niż EXW: sprzedawca ładuje towar na pojazd kupującego, przeprowadza odprawę eksportową i dopiero wtedy ryzyko przechodzi na kupującego. Dla eksportera to rozsądny kompromis, bo zamyka odpowiedzialność za towar w momencie załadunku, a kupujący nadal wybiera przewoźnika. Z grupy morskiej bywa jeszcze używane CIF, w którym sprzedawca opłaca przewóz i ubezpieczenie do portu docelowego, ale ryzyko przechodzi na kupującego już w porcie załadunku. To częsta pułapka: cena wygląda jak z dostawą, a za uszkodzenie na morzu odpowiada kupujący, który musi dochodzić roszczeń z polisy.

Skutki wyboru dla ceny i dokumentów

Ta sama partia towaru ma różną cenę zależnie od klauzuli, bo sprzedawca wlicza w nią tylko te koszty, które na siebie bierze. Oferta DAP będzie wyższa od EXW o koszt przewozu, ale kupujący unika szukania przewoźnika. Przy DDP do ceny dochodzą cło, VAT importowy i opłaty portowe, więc porównując oferty różnych dostawców, zawsze zestaw je według tej samej klauzuli i miejsca. Dokumenty także się różnią. Przy EXW kupujący potrzebuje od sprzedawcy faktury i listy pakunkowej oraz informacji potrzebnych do zgłoszenia eksportowego, a przy DAP sprzedawca dostarcza komplet przewozowy i informacje o towarze do odprawy importowej. Sprzedawca i kupujący powinni ustalić, kto zgłasza towar w systemach celnych, kto wyznacza agenta celnego i jak szybko przekazuje dokumenty, bo każda godzina zwłoki na granicy to koszt przestoju pojazdu.

Kiedy która klauzula pasuje

  • Kupujący ma własnego spedytora i chce kontrolować cały transport: EXW lub FCA.
  • Przewóz morski, towar ładowany bezpośrednio na statek, obie strony znają terminal: FOB.
  • Sprzedawca chce zaoferować cenę z dostawą, a import zostawia kupującemu: DAP.
  • Sprzedawca obsługuje klienta detalicznego lub małego importera i ma partnera do odprawy w kraju docelowym: DDP.
  • Rynki, na których importer nie może być obcym podmiotem: DAP zamiast DDP.

Jak klauzula wpływa na zlecenie transportu

Od klauzuli zależy, kto składa zlecenie spedytorowi i kto płaci fakturę za przewóz. Gdy sprzedawca sprzedaje na DAP, to on szuka przewoźnika i wlicza koszt trasy w cenę towaru, o czym mówi artykuł o liczeniu kosztu transportu. Przy EXW zlecenie składa kupujący, a przewoźnik odbiera towar z magazynu sprzedawcy, który powinien znać zasady zlecania transportu i wydawania towaru kierowcy. Dokumenty podróżują razem z ładunkiem, a ich wzór dla przewozów drogowych w Europie opisuje tekst o liście przewozowym CMR.

Czytaj dalej