Logistyka zwrotna: opakowania zwrotne, palety i odpady
Logistyka zwrotna to przepływ towarów, opakowań i odpadów w odwrotnym kierunku, od odbiorcy do dostawcy. Wyjaśniamy, jak ją zorganizować i na czym nie stracić.
Logistyka zwrotna (zwana też odwrotną) obejmuje przepływ towarów, opakowań i odpadów od odbiorcy z powrotem w stronę dostawcy lub do miejsca przetworzenia. W praktyce dotyczy opakowań zwrotnych, palet i pojemników, wadliwych partii, nadwyżek oraz odpadów do odzysku. Zwroty towarów od klientów sklepów internetowych to osobny, szeroki temat, który omawiamy oddzielnie. Tu skupiamy się na obiegu nośników i opakowań w łańcuchu firmowym.
Co obejmuje logistyka zwrotna
- opakowania zwrotne, takie jak skrzynie, kontenery, beczki i pojemniki wielokrotnego użytku,
- palety, w tym obieg palet w systemach wymiany,
- towary wadliwe, reklamowane i wycofane z rynku,
- zapasy nadmierne, wracające do producenta lub hurtowni,
- odpady i surowce wtórne, na przykład karton, folia, drewno,
- części i produkty do naprawy lub regeneracji.
Opakowania zwrotne
Opakowanie zwrotne jest używane wielokrotnie, więc po opróżnieniu musi wrócić do właściciela. Do jego obiegu należą: wydanie, odbiór, kontrola stanu, mycie lub naprawa oraz ponowne wprowadzenie do użytku. Kluczowa jest ewidencja: kto ma ile sztuk, w którym miejscu i od kiedy. Bez niej część nośników ginie, a koszt zakupu nowych rośnie.
Opakowania zwrotne bywają objęte kaucją albo opłatą za wypożyczenie, zapisaną w umowie. Zwykle spisuje się w niej terminy zwrotu, stan, w jakim ma wrócić opakowanie, i zasady rozliczeń za uszkodzenia. Opłacalność zależy od liczby obiegów: im więcej razy opakowanie wraca do użytku, tym niższy koszt na jeden przewóz w porównaniu z jednorazowym kartonem. Przy długich trasach i małych partiach rachunek bywa jednak mniej korzystny, bo trzeba opłacić powrót pustego opakowania.
Obieg palet
Palety to najczęściej zwracany nośnik. Obieg może wyglądać różnie: wymiana paleta za paletę przy dostawie, rozliczanie na kontach palet między kontrahentami albo korzystanie z puli wypożyczanej przez operatora. Każdy model ma własne koszty i ryzyka. Przy wymianie na miejscu trzeba ocenić stan palet przyjmowanych od przewoźnika, w czym pomaga artykuł o europalecie EPAL. Rodzaje i wymiary nośników zestawiamy w tekście o paletach.
Konta palet
Najczęstsze straty wynikają z braku uzgodnień. Zapisz w umowie, kto rozlicza różnice, w jakim terminie i po jakiej cenie, oraz prowadź zestawienie sald palet z każdym kontrahentem. Niewielka różnica na pojedynczej dostawie po roku daje sporą liczbę sztuk.
Odpady i surowce wtórne
Z magazynu i produkcji wychodzi strumień odpadów: opakowania zbiorcze, folia, drewno z uszkodzonych palet, odpady niebezpieczne. Część z nich można skierować do ponownego użycia lub recyklingu, część wymaga przekazania uprawnionemu podmiotowi. Zasady postępowania z odpadami i prowadzenia ewidencji wynikają z przepisów o odpadach, więc przed organizacją odbioru sprawdź aktualne wymagania dla swojego rodzaju działalności i ilości odpadów. Odzysk drewna z palet i karton ze zwrotów bywa też źródłem przychodu.
Organizacja procesu
- Wyznacz w magazynie strefę przyjęć zwrotnych, oddzieloną od towaru pełnowartościowego.
- Ustal zasady oceny stanu: co wraca do obiegu, co do naprawy, co na odpad.
- Prowadź ewidencję nośników w systemie magazynowym lub arkuszu, z numerami i saldami.
- Połącz powroty z transportem w stronę dostawcy, żeby nie jeździć pustym samochodem.
- Rozlicz koszty: transport powrotny, mycie, naprawa, utrata nośnika.
Systemy wymiany i operatorzy pul
Firmy, które nie chcą prowadzić własnej ewidencji nośników, korzystają z systemów zewnętrznych. Operator wypożycza palety lub pojemniki, odbiera je u odbiorcy i dba o ich kontrolę oraz naprawę. Płaci się za wynajem i obieg, a nie za zakup. Takie rozwiązanie upraszcza księgowość i zmniejsza straty, ale wymaga, by wszyscy partnerzy w łańcuchu korzystali z tego samego systemu. W przeciwnym razie nośniki przechodzą do innych sieci i trudno je odzyskać.
Przy własnych pojemnikach, na przykład skrzyniach na części, ważne są stałe punkty zwrotu i ustalony rytm odbioru. Kierowca, który odbiera puste opakowania przy okazji dostawy, tworzy tani obieg zamknięty. Gdy odbiorca magazynuje puste nośniki tygodniami, rośnie jego koszt miejsca i ryzyko, że nośniki zostaną użyte do innych celów.
Reklamacje i towary wadliwe
Osobną grupą są towary wracające z powodu wad, uszkodzeń lub pomyłek w zamówieniu. Takie partie powinny przejść jasną ścieżkę: rejestracja przyczyny, oddzielenie od zapasu sprzedażowego, decyzja o naprawie, obniżeniu ceny, zwrocie dostawcy albo utylizacji. Dane o przyczynach pozwalają wskazać dostawców, u których wady powtarzają się najczęściej.
Koszty i korzyści
Do kosztów należą transport powrotny, praca przy sortowaniu, miejsce w magazynie, mycie i naprawy oraz straty nośników. Po stronie korzyści są mniejsze zużycie jednorazowych opakowań, niższa ilość odpadów i często lepsza ochrona towaru. Dobrze zorganizowany zwrot nośników łączy się z całym przepływem towarów opisanym w artykule o łańcuchu dostaw.
Zanim uruchomisz obieg, policz go na przykładzie jednej trasy: koszt zakupu opakowania jednorazowego razy liczba kursów kontra koszt opakowania zwrotnego, jego transportu powrotnego i przewidywanych strat. Dopiero wtedy wiadomo, od ilu obiegów inwestycja się zwraca.
Czytaj dalej
Efekt byka w łańcuchu dostaw: skąd się bierze i jak go tłumić
Efekt byka sprawia, że niewielkie wahania sprzedaży w sklepie zamieniają się u producenta w duże skoki zamówień. Wyjaśniamy, skąd się bierze i co z nim zrobić.
Just in time: dostawy na czas i ryzyka tej metody
Just in time to metoda, w której materiały docierają dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. Zapasy maleją, ale rośnie wrażliwość na każde opóźnienie.
Łańcuch dostaw: co to jest i z jakich ogniw się składa
Łańcuch dostaw to sieć firm i działań, dzięki którym towar trafia od surowca do klienta. Oto jego ogniwa, przepływy i podstawowe pojęcia.


