MRP: planowanie potrzeb materiałowych krok po kroku
MRP wylicza, co, w jakiej ilości i na kiedy trzeba zamówić, żeby produkcja nie stanęła i żeby zapasy nie rosły ponad potrzebę. Oto jak to działa krok po kroku.
MRP (ang. Material Requirements Planning), czyli planowanie potrzeb materiałowych, to metoda wyliczania, ile materiałów i komponentów trzeba zamówić lub wyprodukować oraz na kiedy. Punktem wyjścia jest plan produkcji wyrobów gotowych, a wynikiem harmonogram zamówień dla każdej pozycji niższego poziomu. System MRP zastępuje ręczne „na oko” rachunkiem, który uwzględnia stany, dostawy w drodze i czasy realizacji.
Do czego służy MRP
MRP odpowiada na trzy pytania: czego potrzebujemy, ile tego już mamy i kiedy trzeba złożyć zamówienie. Metoda sprawdza się tam, gdzie wyrób składa się z wielu elementów, a ich dostępność wpływa na termin całości. Taki układ mają zakłady montujące maszyny, meble czy urządzenia elektryczne, ale też firmy kompletujące zestawy sprzedażowe.
Ważne rozróżnienie dotyczy rodzaju popytu. Zapas wyrobów gotowych sprzedawanych klientom ma popyt niezależny, który się prognozuje. Zapas komponentów wynika wprost z planu produkcji, więc jego popyt jest zależny i można go policzyć. Dla popytu niezależnego stosuje się punkt zamawiania opisany w tekście o zarządzaniu zapasami, dla zależnego właśnie MRP.
Dane wejściowe systemu MRP
Jakość wyniku zależy od jakości danych. Trzy źródła muszą być aktualne, inaczej plan będzie wyglądał profesjonalnie, ale nie pokryje się z rzeczywistością.
| Dane | Co zawierają | Typowy problem |
|---|---|---|
| Główny harmonogram produkcji (MPS) | ile wyrobów gotowych i na jaki termin | zmiany zamówień klientów nieprzeniesione do planu |
| Struktura wyrobu (BOM) | lista komponentów i ilości na jedną sztukę | nieaktualne wersje po zmianie konstrukcji |
| Stany magazynowe | zapas fizyczny, zarezerwowany i zamówienia w drodze | różnice między systemem a półką |
| Parametry pozycji | czas realizacji, wielkość partii, zapas bezpieczeństwa | czasy dostaw z oferty, a nie z praktyki |
Jak liczy MRP: zapotrzebowanie netto
Algorytm powtarza się dla każdej pozycji i każdego tygodnia (lub dnia) planu. Zaczyna od wyrobu końcowego i schodzi w dół struktury, poziom po poziomie.
- Zapotrzebowanie brutto: ilość wynikająca z planu produkcji pomnożona przez liczbę sztuk w BOM.
- Odjęcie dostępnego zapasu i planowanych przyjęć (zamówienia w drodze).
- Zapotrzebowanie netto: to, czego faktycznie brakuje.
- Dostosowanie do wielkości partii, na przykład do pełnych opakowań lub minimum zamówienia dostawcy.
- Przesunięcie terminu wstecz o czas realizacji, co daje datę wydania zamówienia.
Przykład liczbowy (ilustracyjny)
W tygodniu 5 trzeba zmontować 100 sztuk wyrobu A, a jedna sztuka wymaga 2 sztuk komponentu B. Zapotrzebowanie brutto wynosi 200 sztuk. W magazynie jest 50 sztuk, a w tygodniu 3 ma dotrzeć zamówienie na 30 sztuk. Zapotrzebowanie netto to 200 - 50 - 30 = 120 sztuk. Przy czasie dostawy dwóch tygodni zamówienie na 120 sztuk trzeba wydać w tygodniu 3.
Gdy komponent B sam składa się z elementów niższego poziomu, wynik netto staje się brutto dla tych elementów i obliczenia powtarzają się. Dlatego ręczne planowanie przy kilkudziesięciu pozycjach szybko przestaje być wykonalne.
MRP, MRP II i ERP
Pierwotne MRP planuje wyłącznie materiały i zakłada nieskończone moce produkcyjne. W praktyce okazuje się, że plan jest poprawny rachunkowo, ale nie mieści się w czasie pracy maszyn. Rozszerzenie nazywane MRP II dodaje planowanie zdolności produkcyjnych, harmonogramy stanowisk i rachunek kosztów. Współczesne systemy ERP mają moduł MRP wbudowany, a jego wyniki zasilają zamówienia zakupu i zlecenia produkcyjne.
Magazyn dostarcza do MRP rzetelne stany, więc jakość planowania zależy od dyscypliny w przyjęciach i wydaniach. Pomaga tu analiza ABC i XYZ, bo pozwala przypisać ostrożniejsze parametry pozycjom drogim lub o zmiennym popycie. Prognoza sprzedaży, z której powstaje plan główny, to osobny temat: zob. prognozowanie popytu.
Najczęstsze błędy przy wdrożeniu
- Niedokładne stany magazynowe: system planuje na podstawie liczb, których nie ma na półkach.
- Zawyżone czasy dostaw „na wszelki wypadek” w każdej pozycji, co powiększa zapasy i wydłuża cykl.
- Stare struktury wyrobu po zmianach konstrukcyjnych.
- Ignorowanie komunikatów systemu: planista przesuwa terminy ręcznie, więc system przestaje być źródłem prawdy.
- Zbyt częste przeliczanie planu bez zamrożonego okna, przez co zamówienia zmieniają się z dnia na dzień i dostawcy przestają się do nich stosować.
Warto też pamiętać o ograniczeniach. MRP słabo radzi sobie z niepewnością dostaw i wahaniami popytu, bo zakłada, że dane są stałe. Dostawy w modelu just in time opierają się na innej filozofii: krótkie cykle i małe partie zamiast planu na tygodnie.
Od czego zacząć
- Sprawdź zgodność stanów magazynowych z systemem na próbie najważniejszych pozycji.
- Uporządkuj struktury wyrobów i czasy realizacji u dostawców, korzystając z danych z ostatnich dostaw.
- Uruchom MRP najpierw dla jednej linii lub grupy wyrobów.
- Ustal zamrożone okno planu i osobę odpowiedzialną za decyzje w wyjątkach.
- Co miesiąc porównuj plan z wykonaniem i poprawiaj parametry.
Czytaj dalej
Efekt byka w łańcuchu dostaw: skąd się bierze i jak go tłumić
Efekt byka sprawia, że niewielkie wahania sprzedaży w sklepie zamieniają się u producenta w duże skoki zamówień. Wyjaśniamy, skąd się bierze i co z nim zrobić.
Just in time: dostawy na czas i ryzyka tej metody
Just in time to metoda, w której materiały docierają dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. Zapasy maleją, ale rośnie wrażliwość na każde opóźnienie.
Łańcuch dostaw: co to jest i z jakich ogniw się składa
Łańcuch dostaw to sieć firm i działań, dzięki którym towar trafia od surowca do klienta. Oto jego ogniwa, przepływy i podstawowe pojęcia.


