Łańcuch dostaw: co to jest i z jakich ogniw się składa
Łańcuch dostaw to sieć firm i działań, dzięki którym towar trafia od surowca do klienta. Oto jego ogniwa, przepływy i podstawowe pojęcia.
Łańcuch dostaw to sieć przedsiębiorstw, zasobów i działań, które przenoszą towar od dostawców surowców, przez producenta i dystrybutora, aż do odbiorcy końcowego. Po angielsku mówi się supply chain. W łańcuchu przepływa nie tylko towar, ale też informacja i pieniądze: zamówienia idą w jedną stronę, dostawy w drugą, a płatności w kierunku dostawców. Z perspektywy pojedynczej firmy ważne jest, że łańcuch obejmuje także jej dostawców i klientów, a nie tylko własny magazyn.
Z jakich ogniw się składa
Najprostszy łańcuch ma kilka ogniw, które można opisać jako kolejne etapy drogi towaru. W praktyce większość produktów przechodzi przez dłuższą i bardziej rozgałęzioną sieć.
- Dostawcy surowców i komponentów.
- Producent, który przetwarza materiały na wyrób.
- Magazyny, centra dystrybucyjne i operatorzy logistyczni.
- Transport łączący poszczególne etapy.
- Sprzedawcy: hurtownie, sklepy stacjonarne i internetowe.
- Odbiorca końcowy oraz zwroty, które wracają do wcześniejszych ogniw.
W zależności od branży niektóre ogniwa są pomijane. Producent może sprzedawać bezpośrednio klientom, a sklep internetowy może korzystać z dostawcy, który wysyła towar sam. Ten drugi model opisuje tekst o logistyce dropshippingu.
Trzy przepływy w łańcuchu
| Przepływ | Kierunek | Przykład |
|---|---|---|
| Materialny | od dostawcy do odbiorcy | surowce, półprodukty, gotowe wyroby |
| Informacyjny | w obie strony | zamówienia, prognozy, stany magazynowe, śledzenie przesyłek |
| Finansowy | od odbiorcy do dostawcy | faktury, płatności, kredyt kupiecki |
Problemy w łańcuchu często wynikają z zaburzonego przepływu informacji, a nie z samego towaru. Gdy dane o popycie docierają do dostawcy z opóźnieniem lub w zniekształconej postaci, zamówienia rosną coraz bardziej wzdłuż łańcucha. Zjawisko opisuje tekst o efekcie byka.
Łańcuch dostaw a logistyka
Pojęcia często się mieszają. Logistyka dotyczy planowania i realizacji przepływu towarów oraz informacji w obrębie firmy lub między firmami: transportu, magazynowania, zapasów i obsługi zamówień. Łańcuch dostaw jest szerszy, bo obejmuje także zakupy, produkcję, współpracę z dostawcami i odbiorcami oraz zwroty. Logistyka jest więc ważną częścią łańcucha, ale nie jest nim w całości. Zarządzanie całością nazywa się SCM i omawia je artykuł o zarządzaniu łańcuchem dostaw.
Przykład: od surowca do półki
Weźmy prosty produkt, na przykład plastikowy pojemnik na żywność. Tworzywo powstaje u producenta granulatu, trafia cysterną do zakładu wtryskowego, tam jest formowane, pakowane w kartony i paletyzowane. Palety jadą do centrum dystrybucyjnego sieci handlowej, stamtąd w mniejszych partiach do sklepów, a dalej do klientów. W każdym miejscu towar czeka, jest przeładowywany albo kontrolowany, co generuje koszty i czas. Dlatego firmy analizują nie pojedyncze działania, ale cały przebieg od surowca do klienta.
Dlaczego zakłócenia wędrują wzdłuż łańcucha
Łańcuch jest tak odporny, jak jego najsłabsze ogniwo. Brak komponentu u jednego dostawcy zatrzymuje produkcję, a to z kolei opóźnia dostawy do sklepów. Typowe źródła zakłóceń to awarie, strajki, zmiany przepisów, zatory w portach i nagłe skoki popytu. Sposoby ich rozpoznawania i ograniczania opisujemy w tekście o ryzykach w łańcuchu dostaw. Jedną ze strategii jest skracanie dystansu do dostawców, czyli nearshoring.
Jak firma ocenia swój łańcuch dostaw
Każda firma ma własny łańcuch, nawet jeśli nie nazywa go tak w dokumentach. Można go opisać prostą mapą: kto dostarcza jej towar, ile to trwa, gdzie towar czeka i kto ponosi koszty. Taka mapa pokazuje wąskie gardła i uzależnienia od pojedynczych dostawców. Do oceny stosuje się wskaźniki, takie jak terminowość dostaw czy poziom obsługi, które opisuje artykuł o wskaźnikach łańcucha dostaw.
Rodzaje łańcuchów dostaw
Łańcuchy różnią się strategią i dopasowaniem do produktu. Dla towarów o stabilnym popycie, takich jak środki czystości, stosuje się łańcuch nastawiony na niski koszt: duże partie, rzadkie dostawy, wysoka sprawność transportu. Dla towarów modowych lub sezonowych ważniejsza jest szybka reakcja, więc firmy skracają czas dostawy i utrzymują rezerwę mocy. Są też łańcuchy zwrotne, w których towar wraca od klienta do producenta w celu naprawy, ponownego przetworzenia albo utylizacji. Sposoby obsługi takich przepływów opisuje tekst o logistyce zwrotnej.
Wybór strategii nie jest jednorazowy. Gdy zmienia się popyt, ceny transportu lub dostępność dostawców, firma musi sprawdzić, czy dotychczasowy układ nadal się opłaca.
Najczęstsze pytania
Czy łańcuch dostaw to to samo co logistyka?
Nie. Logistyka zajmuje się przepływem towarów i informacji, głównie transportem, magazynem i zapasami. Łańcuch dostaw obejmuje dodatkowo zakupy, produkcję i relacje z dostawcami oraz odbiorcami.
Czy mała firma ma łańcuch dostaw?
Tak. Każda firma, która kupuje materiały lub towary i sprzedaje je dalej, jest jego częścią. Różni się tylko liczba ogniw i stopień skomplikowania.
Co oznacza łańcuch dostaw w skrócie SCM?
SCM, czyli supply chain management, to zarządzanie całym łańcuchem: planowaniem, zakupami, produkcją, transportem i obsługą zwrotów, tak aby koszty i czas były jak najniższe przy zachowaniu poziomu obsługi klienta.
Czym jest łańcuch dostaw od końca do końca?
Tak określa się widok całego przebiegu, od pozyskania surowca po dostarczenie wyrobu klientowi, bez ograniczania się do jednego etapu czy firmy.
Czytaj dalej
Efekt byka w łańcuchu dostaw: skąd się bierze i jak go tłumić
Efekt byka sprawia, że niewielkie wahania sprzedaży w sklepie zamieniają się u producenta w duże skoki zamówień. Wyjaśniamy, skąd się bierze i co z nim zrobić.
Just in time: dostawy na czas i ryzyka tej metody
Just in time to metoda, w której materiały docierają dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. Zapasy maleją, ale rośnie wrażliwość na każde opóźnienie.
Nearshoring: co to jest i jak zmienia łańcuch dostaw
Nearshoring przybliża produkcję i dostawców do odbiorcy. Porównujemy go z offshoringiem i pokazujemy, co zmienia w transporcie, zapasach i ryzyku.


