Łańcuch dostaw

Ryzyka w łańcuchu dostaw: jak je rozpoznać i ograniczać

Zakłócenia w dostawach rzadko zaczynają się u Ciebie. Poznaj główne grupy ryzyk, prosty sposób ich oceny i środki, które realnie zmniejszają straty.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Zespół logistyków analizuje mapę tras dostaw na ekranie, obok stoją palety z towarem

Ryzyko w łańcuchu dostaw to każde zdarzenie, które opóźnia, ogranicza lub podraża dostawę towaru albo surowca. Źródła są różne: dostawca, transport, popyt, przepisy, awarie systemów czy pogoda. Skutki zakłóceń łańcucha dostaw zwykle widać dopiero na końcu, w postaci braków, przestojów i niezadowolonych klientów. Dobra wiadomość jest taka, że większość ryzyk da się nazwać, ocenić i częściowo zabezpieczyć, zanim wystąpią.

Główne grupy ryzyk

Grupa Przykłady zdarzeń Typowy skutek
Dostawcy upadłość, awaria, spadek jakości, jedno źródło dostaw brak materiału, wadliwe partie
Transport brak przewoźnika, wypadek, zamknięta trasa, kontrola graniczna opóźnienie, uszkodzenie, wzrost kosztu
Popyt nagły skok lub spadek zamówień, błędna prognoza braki albo nadmiar zapasu
Magazyn i produkcja awaria urządzeń, pożar, brak ludzi przestój, utrata towaru
Finanse zmiana kursów, skoki cen paliwa i frachtu spadek marży
Prawo i otoczenie nowe przepisy, cła, sankcje, zdarzenia pogodowe blokada przesyłek, dodatkowe koszty
Informacja awaria systemu, atak, błędne dane błędne zamówienia, utrata widoczności

Jak ocenić ryzyko

Najprostsze narzędzie to macierz, w której każdemu ryzyku nadaje się ocenę prawdopodobieństwa i skutku, na przykład w skali od 1 do 5. Iloczyn obu ocen pokazuje priorytet. Ryzyko częste, ale tanie w skutkach, wymaga innego podejścia niż rzadkie, lecz dotkliwe.

Przykład oceny

Zerwanie dostaw od jedynego dostawcy komponentu: prawdopodobieństwo 2, skutek 5, wynik 10. Spóźnienie jednej dostawy opakowań o dzień: prawdopodobieństwo 4, skutek 1, wynik 4. Pierwszym ryzykiem zajmujemy się wcześniej, mimo że zdarza się rzadziej.

Przy ocenie skutku liczy się nie tylko wartość utraconej dostawy, lecz także czas odtworzenia: ile dni potrwa znalezienie zastępczego źródła i ile zapasu wystarczy w tym czasie. Pomaga w tym analiza ABC i XYZ, która wskazuje pozycje wartościowe i nieprzewidywalne.

Środki ograniczające ryzyko

  • drugi dostawca dla pozycji krytycznych oraz umowa ramowa na wypadek nagłej potrzeby,
  • zapas bezpieczeństwa dla materiałów, których brak zatrzymuje produkcję,
  • dostawcy z różnych regionów, żeby jedno zdarzenie nie dotknęło wszystkich naraz,
  • alternatywne trasy i środki przewozu, na przykład kolej obok drogi,
  • śledzenie przesyłek i alarmy o opóźnieniach,
  • ubezpieczenie ładunku i odpowiedzialność przewoźnika uzgodniona w umowie,
  • regularna ocena dostawców z kontrolą kondycji finansowej i jakości.

Ryzyko dostawcy w głębi łańcucha

Często znasz swojego dostawcę, ale nie wiesz, kto dostarcza jemu. Awaria u poddostawcy trzeciego rzędu potrafi zatrzymać cały łańcuch, a odbiorca dowiaduje się o tym po fakcie. Dlatego dla najważniejszych materiałów warto poprosić dostawców o informację, skąd pochodzą kluczowe komponenty, i sprawdzić, czy kilku z nich nie korzysta z tego samego źródła. Takie ukryte uzależnienie jest jednym z częstszych powodów, dla których dwa pozornie niezależne źródła zawodzą jednocześnie.

Ryzyko w transporcie i na granicach

W przewozach drogowych na ryzyko składają się wypadki, kradzieże ładunku, uszkodzenia i zmiany przepisów. Przy trasach międzynarodowych dochodzą kontrole i dokumenty. Ograniczają je: sprawdzanie przewoźników, odpowiednio zamocowany ładunek, ubezpieczenie oraz zapas czasu w harmonogramie. Dla pozycji o krytycznym terminie opłaca się mieć drugą trasę lub środek transportu, który można uruchomić, gdy główny zawiedzie.

Zapasy i dostawy na czas

Zapas to najprostsza, ale najdroższa ochrona. Im mniej go masz, tym mocniej odczujesz każde zakłócenie. Dlatego metody zakładające minimalny zapas wymagają dodatkowych zabezpieczeń, jak opisuje tekst o just in time. Z kolei duży zapas podnosi koszt magazynowania i ryzyko przeterminowania. Rozsądny poziom ustala się osobno dla grup towarów, a nie jedną regułą dla wszystkich.

Ryzyko popytu i zapasu

Zakłócenia nie muszą pochodzić z zewnątrz. Błędna prognoza popytu powoduje jednocześnie braki jednych towarów i nadmiar innych. Zapas nadmierny jest ryzykiem finansowym: zamraża kapitał, zajmuje miejsce i z czasem traci wartość, zwłaszcza przy towarach z krótką datą. Zmniejsza je lepsze prognozowanie, krótsze cykle zamawiania i regularny przegląd pozycji, które nie rotują.

Pomocne jest ustalenie progów ostrzegawczych, na przykład poziomu zapasu, przy którym automatycznie uruchamia się zamówienie awaryjne albo zawiadomienie kierownika.

Plan awaryjny i komunikacja

Zabezpieczenie bez planu działania niewiele daje. Dla najważniejszych ryzyk warto spisać krótką procedurę: kto podejmuje decyzję, kogo i w jakiej kolejności informować, skąd wziąć towar zastępczy, jak przekierować transport. Plan sprawdza się w ćwiczeniu, na przykład w symulacji zerwania dostaw z jednego kierunku.

Duże znaczenie ma wymiana informacji z partnerami. Dostawca, który wcześnie zgłosi problem, daje czas na reakcję, a odbiorca, który dzieli się prognozami, pomaga uniknąć nerwowych zamówień i zjawiska opisanego jako efekt byka.

Od czego zacząć

  1. Spisz pozycje, których brak zatrzymuje produkcję lub sprzedaż, i ustal, ilu dostawców je obsługuje.
  2. Dla każdej z nich oceń prawdopodobieństwo i skutek w prostej skali.
  3. Wybierz trzy ryzyka o najwyższym wyniku i przypisz do nich osobę odpowiedzialną.
  4. Ustal środek zaradczy, jego koszt i termin wdrożenia.
  5. Wracaj do listy co kwartał oraz po każdym poważnym zakłóceniu.

Czytaj dalej