Ocena dostawców: kryteria, ankieta i scoring
Ocena dostawców zaczyna się od kilku mierzalnych kryteriów i wag. Tu znajdziesz listę kryteriów, wzór scoringu i sposób przeprowadzenia audytu.
Ocena dostawców to regularne porównanie partnerów według ustalonych kryteriów, takich jak cena, jakość, terminowość i elastyczność. Wynik zapisuje się w punktach, dzięki czemu decyzja o wyborze albo zmianie dostawcy opiera się na liczbach, a nie na wrażeniu. Poniżej lista kryteriów wyboru dostawcy, sposób nadawania wag, przykład scoringu i zasady audytu.
Kryteria wyboru dostawcy
- Cena i warunki płatności: cena jednostkowa, rabaty, termin zapłaty, koszt dostawy.
- Jakość: odsetek wadliwych sztuk, liczba reklamacji, zgodność ze specyfikacją.
- Terminowość: odsetek dostaw w uzgodnionym terminie i w pełnej ilości.
- Elastyczność: możliwość zmiany ilości lub terminu, obsługa pilnych zamówień.
- Czas realizacji: ile dni mija od zamówienia do dostawy i jak bardzo ten czas się waha.
- Kondycja finansowa: stabilność firmy, ryzyko upadłości, historia płatności.
- Komunikacja: szybkość odpowiedzi, jasność informacji o opóźnieniach.
- Dokumentacja i zgodność: certyfikaty, pozwolenia, zgodność z przepisami i wymaganiami odbiorcy.
- Lokalizacja: odległość i dostępność transportu, co wpływa na koszt i ryzyko.
- Ryzyko koncentracji: czy dostawca jest jedynym źródłem krytycznej pozycji.
Wagi kryteriów
Nie wszystkie kryteria są równie ważne. Dla materiału standardowego największą wagę może mieć cena, dla elementu krytycznego jakość i terminowość. Wagi ustala się dla grup zakupowych, a ich suma wynosi 100%. Zmieniają się wraz z typem towaru, więc jedna tabela dla wszystkich nie wystarczy.
Przykład scoringu
Wagi w przykładzie: jakość 30%, terminowość 30%, cena 25%, elastyczność 15%. Dostawca A dostał oceny w skali 1-5: jakość 5, terminowość 3, cena 4, elastyczność 4. Wynik: 5 x 0,30 + 3 x 0,30 + 4 x 0,25 + 4 x 0,15 = 1,5 + 0,9 + 1,0 + 0,6 = 4,0 na 5 punktów. Dostawca B z ocenami 4, 5, 3, 3 uzyska 1,2 + 1,5 + 0,75 + 0,45 = 3,9.
Ankieta dostawcy
Ankieta służy do wstępnej oceny, zwykle przy wyborze nowego partnera. Zawiera pytania o dane firmy, zakres produkcji, moc przerobową, system jakości, certyfikaty, referencje i dostępność zapasu. Dobrze, gdy część pytań jest zamknięta, bo ułatwia to porównanie. Przy dostawcach usług logistycznych dopytaj o flotę, ubezpieczenie, zasady odpowiedzialności za szkody i sposób śledzenia przesyłek.
Dane do oceny bieżącej
Po rozpoczęciu współpracy ocena opiera się na danych z realizacji. Przydatne miary to wskaźnik dostaw terminowych, wskaźnik dostaw kompletnych, odsetek reklamacji i średni czas reakcji na zgłoszenie. Połączenie terminowości i kompletności daje popularny wskaźnik OTIF, który opisujemy w artykule o wskaźnikach łańcucha dostaw.
Audyt dostawcy
Audyt to wizyta albo przegląd dokumentów, który sprawdza, czy deklaracje zgadzają się z praktyką. Obejmuje zazwyczaj organizację produkcji, kontrolę jakości, magazynowanie i obieg dokumentów. Dla dostawców usług magazynowych istotne są także oznaczenia lokalizacji, zasady rotacji towaru i inwentaryzacja, jak w tekście o inwentaryzacji magazynu. Przy dużej liczbie dostawców audytuje się w pierwszej kolejności tych o najwyższym ryzyku i wartości zakupów.
Typowe błędy w ocenie
- Zbyt wiele kryteriów, przez które nikt nie pamięta, co się liczy naprawdę.
- Subiektywne oceny bez opisanej skali, więc dwie osoby wystawiają różne noty.
- Jedna waga dla wszystkich dostawców, choć dla usługi i dla surowca liczy się co innego.
- Ocena tylko ceny, bez kosztu reklamacji, opóźnień i obsługi.
- Brak informacji zwrotnej dla dostawcy, więc ocena niczego nie zmienia.
Szczególne wymagania wobec dostawców usług
Przy przewoźnikach i operatorach magazynowych część kryteriów wygląda inaczej. Liczą się: terminowość podstawień, odsetek uszkodzeń i braków, szybkość reakcji na zgłoszenie, ubezpieczenie odpowiedzialności, dostępność systemu do śledzenia przesyłek oraz stabilność ludzi, na przykład kierowców i pracowników magazynu. Ocenę takiego partnera warto uzupełnić o próbne zlecenie na niewielkiej partii, które pokaże, jak wygląda współpraca w praktyce.
Przykładowa skala ocen
Skala musi mieć opis, inaczej „3” oznacza coś innego dla każdego oceniającego. Dla terminowości można przyjąć w przykładzie: 5 punktów to ponad 98% dostaw w terminie, 4 punkty od 95% do 98%, 3 punkty od 90% do 95%, 2 punkty od 80% do 90%, 1 punkt poniżej 80%. Progi dobierz do swojej branży i zapisz w arkuszu obok oceny. Podobną skalę przygotuj dla jakości, ceny i elastyczności.
Jak często oceniać
- Dostawców krytycznych co miesiąc lub kwartał, na bieżących danych.
- Pozostałych raz na pół roku albo rok.
- Po każdym poważnym incydencie, takim jak spóźnienie powodujące przestój.
- Przed odnowieniem umowy.
Co robić z wynikiem
Ocena ma prowadzić do działań. Wysoki wynik to podstawa do negocjacji dłuższej umowy. Przeciętny wymaga planu poprawy z konkretnymi terminami. Niski oznacza szukanie zamiennika, zwłaszcza dla pozycji krytycznych, co łączy się z ryzykiem w łańcuchu dostaw. Pokaż dostawcy jego wynik i omów go razem. Wielu partnerów poprawia się szybciej, gdy zna kryteria.
Na start przygotuj arkusz z pięcioma kryteriami, wagami i skalą 1-5, opisz ją słownie i poproś dwie osoby o niezależne oceny. Różnice między nimi pokażą, które kryteria są zbyt niejasne.
Czytaj dalej
Efekt byka w łańcuchu dostaw: skąd się bierze i jak go tłumić
Efekt byka sprawia, że niewielkie wahania sprzedaży w sklepie zamieniają się u producenta w duże skoki zamówień. Wyjaśniamy, skąd się bierze i co z nim zrobić.
Just in time: dostawy na czas i ryzyka tej metody
Just in time to metoda, w której materiały docierają dokładnie wtedy, gdy są potrzebne. Zapasy maleją, ale rośnie wrażliwość na każde opóźnienie.
Łańcuch dostaw: co to jest i z jakich ogniw się składa
Łańcuch dostaw to sieć firm i działań, dzięki którym towar trafia od surowca do klienta. Oto jego ogniwa, przepływy i podstawowe pojęcia.


