Transport intermodalny: czym jest i kiedy się go wybiera
W transporcie intermodalnym towar jedzie w jednej jednostce ładunkowej kilkoma środkami transportu. Wyjaśniamy różnice między pojęciami i podpowiadamy, kiedy to się opłaca.
Transport intermodalny to przewóz towaru w jednej jednostce ładunkowej, na przykład kontenerze, nadwoziu wymiennym albo naczepie, z użyciem co najmniej dwóch rodzajów transportu, bez przeładowywania samego towaru. Przeładowuje się całą jednostkę. Pojęcie bywa mylone z multimodalnym, ale różnica dotyczy głównie umowy przewozu, nie samej trasy.
Intermodalny, kombinowany, multimodalny
W codziennym języku te słowa często zamieniają się miejscami. W dokumentach i umowach lepiej je rozróżniać, bo od tego zależy odpowiedzialność za towar.
| Pojęcie | Co oznacza | Na co wskazuje |
|---|---|---|
| Transport intermodalny | jedna jednostka ładunkowa, kilka środków transportu, bez przeładunku towaru | sposób organizacji fizycznego przewozu |
| Transport kombinowany | intermodalny, w którym większość trasy pokonuje kolej, żegluga śródlądowa lub morze, a dojazdy drogowe są jak najkrótsze | pojęcie używane w przepisach UE i w polityce transportowej |
| Transport multimodalny | przewóz kilkoma środkami transportu na podstawie jednej umowy, z jednym podmiotem odpowiedzialnym za całość | aspekt prawny i organizacyjny, jednostka ładunkowa nie jest wymagana |
Przykład: kontener jedzie ciężarówką do terminala, potem koleją do portu, statkiem do portu docelowego i znów ciężarówką do odbiorcy. To przewóz intermodalny. Jeśli całość zamówiono jednym kontraktem u jednego operatora, jest też multimodalny. Gdy każdy odcinek zlecono osobno, przewóz pozostaje intermodalny, lecz nie jest multimodalny.
Jak wygląda przewóz krok po kroku
- Załadunek towaru do jednostki ładunkowej u nadawcy i jej zaplombowanie.
- Dowóz drogowy do terminala przeładunkowego, zwany odcinkiem początkowym.
- Przeładunek jednostki na wagon, barkę lub statek przy użyciu suwnicy albo wozu podsiębiernego.
- Odcinek główny, kolejowy lub wodny, zwykle na duży dystans.
- Drugi przeładunek w terminalu docelowym.
- Dowóz końcowy ciężarówką do odbiorcy i zwrot pustej jednostki lub jej dalsze wykorzystanie.
Towar nie jest ruszany po drodze, więc ryzyko uszkodzeń i kradzieży rośnie wolniej niż przy tradycyjnym przeładunku. Jednostka ładunkowa jednak musi być prawidłowo załadowana i zabezpieczona, co omawia tekst o mocowaniu ładunków.
Kiedy intermodal się opłaca
Reguła kciuka
Im dłuższy odcinek główny i im krótsze dowozy drogowe, tym większa szansa, że intermodal wypadnie korzystniej niż sama ciężarówka. Przy krótkich trasach koszt dwóch przeładunków i oczekiwania w terminalach zjada zysk z taniego odcinka głównego.
- trasy powyżej kilkuset kilometrów, szczególnie międzynarodowe i do portów;
- towar o dużej masie, który dobrze się mieści w kontenerze;
- regularne wolumeny, które pozwalają zamówić miejsca na pociągach lub statkach z wyprzedzeniem;
- firmy, które chcą ograniczyć emisje albo problem z brakiem kierowców;
- przewozy niewymagające dostawy „na wczoraj”, bo intermodal ma sztywne rozkłady.
Rzadziej sprawdza się przy towarach pilnych, bardzo wrażliwych na wstrząsy, o nieregularnym wolumenie albo na trasach, na których nie ma terminala w rozsądnej odległości od nadawcy lub odbiorcy.
Jednostki ładunkowe w intermodalu
Intermodal opiera się na jednostkach, które da się przenosić bez rozpakowywania. Najczęściej spotykane to kontenery morskie 20 i 40 stóp, nadwozia wymienne (skrzynie z nogami podporowymi, przeznaczone do przewozów drogowo-kolejowych) oraz naczepy siodłowe ładowane na wagony kieszeniowe. Każda z nich ma inne wymiary, sposób chwytania i dopuszczalną masę, więc przed zleceniem trzeba sprawdzić, czy terminal obsłuży wybrany typ. Naczepy bez wzmocnionych punktów chwytu nie nadają się do ładowania na wagon.
Ten wybór wpływa też na koszt, bo część operatorów rozlicza przewóz za jednostkę, a nie za masę towaru. Kontener zapełniony tylko w połowie kosztuje tyle, co pełny, więc intermodal premiuje dobrze wykorzystaną objętość.
Gdy towar jedzie morzem, proces wygląda tak jak w opisie przewozu morskiego w kontenerach, a odcinek kolejowy opisuje tekst o transporcie kolejowym towarów.
Przykład porównania z samą ciężarówką
Załóżmy relację na dystansie około 1 000 km. Wariant drogowy to jeden kierowca i jedna doba z postojami, co najmniej do ograniczeń czasu pracy. Wariant intermodalny to dowóz do terminala, jazda pociągiem, przeładunek i dowóz końcowy. Czas całkowity wydłuża się o przeładunki i oczekiwanie na odjazd pociągu, ale kierowca pracuje tylko na krótkich odcinkach dowozowych, a główną część trasy pokonuje skład kolejowy. O opłacalności decyduje cena odcinka głównego, koszty terminali i liczba kontenerów w kursie. Jedna wycena nie wystarczy, trzeba ją porównać na kilku zleceniach.
Koszty i ryzyka, o których warto pamiętać
W kalkulacji trzeba uwzględnić nie tylko stawkę za odcinek główny, ale też opłaty terminalowe, dowozy, składowanie, ewentualne postoje kontenera i zwrot pustej jednostki. Do tego dochodzi czas: przewóz intermodalny jest zwykle wolniejszy niż bezpośredni drogowy, choć bywa bardziej przewidywalny na długich trasach. Zasady dzielenia kosztów i ryzyka pomiędzy sprzedającym i kupującym regulują reguły Incoterms.
Sposób liczenia kosztu całego łańcucha opisuje artykuł o kosztach transportu, a o miejscu intermodalu w szerszym planowaniu dostaw decyduje cały łańcuch dostaw, od zamówienia po odbiór.
Intermodal a ograniczenia w ruchu drogowym
Jedną z przyczyn rosnącego zainteresowania jest zmiana otoczenia przepisów dla przewoźników drogowych: limity jazdy, wymogi dotyczące odpoczynków i rosnące opłaty drogowe. Przewozy łączone koleją lub wodą częściowo omijają te ograniczenia na odcinku głównym, bo kierowca nie siedzi za kierownicą przez całą trasę. Dla firm z kłopotami z obsadą kabin to realny argument, choć nie zastępuje rachunku kosztów.
Dochodzi do tego aspekt środowiskowy. Pociąg lub barka zużywają mniej energii na tonokilometr niż ciężarówka, co przydaje się firmom raportującym emisje albo odpowiadającym na wymagania dużych odbiorców. Taki argument warto liczyć na własnych danych, bo wynik zależy od trasy, obciążenia i rodzaju trakcji.
Co sprawdzić przed pierwszym zleceniem
- Czy nadawca i odbiorca mają dostęp do terminala w rozsądnej odległości.
- Jaki rodzaj jednostki ładunkowej pasuje do towaru i czy pasuje do wagonu lub naczepy.
- Kto odpowiada za towar na każdym odcinku i czy umowa jest multimodalna.
- Jakie terminy odbioru i zwrotu jednostki narzuca operator oraz ile kosztują przekroczenia.
- Czy rozkład pociągów lub statków pasuje do harmonogramu produkcji.
Dobrym pierwszym krokiem jest porównanie ofert na jednej, najbardziej obciążonej trasie: stawka za całość, czas, liczba przeładunków i zakres odpowiedzialności. Dopiero potem warto przenosić kolejne kierunki.
Czytaj dalej
Transport morski: rodzaje kontenerów i etapy przewozu
Przewóz morski w kontenerze to kilka etapów i dokumentów. Pokazujemy, jaki kontener dobrać do towaru, czym różni się FCL od LCL i co może podnieść koszt.
Fracht lotniczy: kiedy się opłaca i jak liczyć masę taryfową
W transporcie lotniczym płaci się za większą z dwóch wartości: masy rzeczywistej albo wolumetrycznej. Pokazujemy wzór z przykładami i podpowiadamy, kiedy fracht się opłaca.
Własny transport czy spedycja: co się bardziej opłaca firmie
Własna flota daje kontrolę nad terminem i obsługą klienta, spedycja zamienia koszty stałe na zmienne. O wyborze decyduje powtarzalność tras i wykorzystanie aut.


