Transport i spedycja

Zarządzanie flotą: telematyka, GPS i koszty eksploatacji

Telematyka zamienia dane z pojazdów w decyzje: o trasach, paliwie, przeglądach i czasie pracy. Zestawiamy, co mierzyć i jak z tego liczyć koszty floty.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Dyspozytor patrzy na ekran z mapą i pozycjami pojazdów floty ciężarowej w biurze firmy transportowej

Zarządzanie flotą to planowanie, kontrola i rozliczanie pojazdów firmy: od wyboru trasy, przez paliwo i serwis, po czas pracy kierowców. Telematyka pomaga w tym, bo łączy pozycję GPS z danymi z pojazdu i przesyła je do systemu. Dyspozytor widzi, gdzie jest samochód, ile spalił, jak jechał kierowca i kiedy zbliża się przegląd. Dzięki temu koszty eksploatacji przestają być jedną sumą na koniec miesiąca, a stają się liczbą przypisaną do pojazdu, trasy i zlecenia.

Jakie dane zbiera telematyka

Dane Źródło Do czego służą
Pozycja i trasa moduł GPS w pojeździe podgląd na mapie, szacowanie czasu dojazdu, historia tras
Zużycie paliwa magistrala CAN, czujnik w baku lub karta paliwowa spalanie na 100 km, wykrywanie nieprawidłowości
Styl jazdy czujniki przyspieszeń i hamowania ocena kierowców, szkolenia, mniejsze zużycie
Czas pracy i odpoczynku tachograf cyfrowy, zdalny odczyt pilnowanie limitów, plan zmian
Przebieg i godziny pracy silnika komputer pokładowy harmonogram przeglądów i wymian
Temperatura i drzwi czujniki w naczepie nadzór nad ładunkiem wrażliwym

Nie każda firma potrzebuje wszystkich danych. Mała firma z kilkoma pojazdami zwykle zaczyna od pozycji, przebiegu i paliwa, a pozostałe moduły dokłada, gdy pojawia się konkretny problem.

Z czego składają się koszty eksploatacji floty

Koszt kilometra warto liczyć z kilku składników, najlepiej osobno dla każdego pojazdu. Bez rozbicia trudno ocenić, który samochód zarabia, a który tylko obciąża budżet. Pełną metodykę liczenia kosztów przewozu opisujemy w tekście o kosztach transportu, tu zostają wielkości, które telematyka mierzy bezpośrednio.

  • paliwo i dodatki, takie jak płyn AdBlue;
  • opony, serwis, przeglądy i naprawy;
  • amortyzacja albo rata leasingowa;
  • ubezpieczenia i podatki od środków transportu;
  • opłaty drogowe, w tym rozliczane w systemie e-TOLL;
  • wynagrodzenia kierowców i diety;
  • puste przebiegi, czyli kilometry bez ładunku.

Prosty wzór na koszt kilometra

Koszt kilometra to suma kosztów pojazdu w okresie podzielona przez liczbę przejechanych kilometrów w tym samym okresie. Przykład: jeśli pojazd kosztował w miesiącu 30 000 zł, a przejechał 10 000 km, koszt kilometra wynosi 3 zł. Liczby są przykładowe, ale metoda jest ta sama dla każdej floty.

Gdzie telematyka obniża koszty

Największy efekt zwykle widać w trzech miejscach. Pierwsze to paliwo: porównanie spalania między kierowcami na podobnych trasach pokazuje, kto jeździ zachowawczo, a kto zużywa więcej niż reszta. Drugie to puste przebiegi i objazdy: dyspozytor, który widzi pozycje wszystkich pojazdów, szybciej dobiera zlecenie do najbliższego wolnego samochodu. Trzecie to serwis: przeglądy według rzeczywistego przebiegu i godzin pracy zamiast według kalendarza ograniczają awarie w trasie.

Zdalny odczyt danych z tachografu upraszcza pilnowanie norm, które omawiamy w artykule o czasie pracy kierowców. System ostrzega, gdy kierowca zbliża się do limitu, więc dyspozytor może zmienić plan, zanim przekroczenie stanie się faktem.

Jak wybrać system telematyczny

  1. Spisz pytania, na które chcesz znać odpowiedź: gdzie są auta, ile palą, kiedy serwis.
  2. Sprawdź, z jakimi markami pojazdów współpracuje moduł, bo dane z magistrali CAN różnią się między producentami.
  3. Zapytaj o sposób dostępu do danych: aplikacja, przeglądarka, eksport do arkusza albo integracja z systemem transportowym.
  4. Ustal koszty: urządzenie, montaż, abonament i ewentualne opłaty za dodatkowe moduły.
  5. Sprawdź zasady przechowywania danych i dostęp dla poszczególnych osób.
  6. Zrób pilotaż na kilku pojazdach, zanim zamontujesz system w całej flocie.

Kierowcy i dane osobowe

Dane o pozycji i stylu jazdy dotyczą konkretnych osób, więc firma ma obowiązki wynikające z przepisów o ochronie danych i prawa pracy. Przed wdrożeniem poinformuj kierowców, do czego służy monitoring, jakie dane są zbierane i jak długo są przechowywane. Wyjaśnienie celu, na przykład planowania tras i bezpieczeństwa, zwykle ułatwia akceptację systemu. Szczegółowe wymagania omów z prawnikiem lub inspektorem ochrony danych.

Telematyka jest też częścią szerszego trendu cyfryzacji, opisanego w tekście o przemyśle 4.0: pojazd staje się źródłem danych tak samo jak maszyna w zakładzie.

Raporty, które warto czytać regularnie

  • tygodniowe zestawienie spalania na 100 km według pojazdu i kierowcy, z oznaczeniem odchyleń od średniej;
  • lista pojazdów zbliżających się do przeglądu lub wymiany oleju według przebiegu;
  • czas postoju z włączonym silnikiem, który generuje koszty bez przewozu;
  • udział kilometrów bez ładunku w całości przebiegu;
  • zdarzenia z trasy: gwałtowne hamowania, przekroczenia prędkości i zjazdy z planowanej trasy.

Raport ma sens tylko wtedy, gdy ktoś przypisany do niego podejmuje działania. Dobrą praktyką jest krótkie spotkanie z dyspozytorami raz w miesiącu, na którym omawia się trzy największe odchylenia i ustala, co zmienić. Z czasem rośnie też wartość danych historycznych, bo można porównywać okresy i oceniać efekt wprowadzonych zmian, na przykład szkolenia z ekonomicznej jazdy.

Dane na potrzeby kontroli i rozliczeń

Historia tras i przebiegów przydaje się nie tylko dyspozytorowi. Ułatwia rozliczenie przewozu ze zleceniodawcą, pozwala wyjaśnić spory o czas dostawy i dokumentuje wykonanie usługi. Przy kontroli drogowej łatwiej wykazać przebieg zdarzeń, gdy dane są kompletne, co ma związek z zasadami opisanymi w artykule o kontroli drogowej ciężarówki. Warto zapisać w regulaminie flotowym, kto ma dostęp do danych i jak długo są przechowywane.

Na co uważać przy wdrożeniu

  • Dane bez zasad nic nie zmieniają. Ustal, kto je przegląda i co robi z raportem.
  • Ranking kierowców bez kontekstu bywa niesprawiedliwy, bo trasa i ładunek wpływają na spalanie.
  • Sprawdź, jak system działa za granicą, jeśli flota jeździ w przewozach międzynarodowych, bo zasięg i koszty transmisji danych mogą się różnić.
  • Przewidź czas na szkolenie dyspozytorów, bo najczęściej wykorzystuje się zaledwie część funkcji.

Czytaj dalej