Łańcuch dostaw

Ślad węglowy w logistyce: jak go liczyć i obniżać

Emisje w logistyce da się policzyć prostym wzorem: aktywność razy współczynnik. Pokazujemy dane, przykład obliczeń i działania, które obniżają wynik.

Redakcja Centrum Logistyki4 min czytania

Pociąg towarowy z kontenerami obok ciężarówek na terminalu przeładunkowym o wschodzie słońca

Ślad węglowy w transporcie to ilość gazów cieplarnianych, wyrażona w przeliczeniu na dwutlenek węgla (CO2e), jaką wytwarza przewóz towaru. Liczy się go, mnożąc dane o aktywności, na przykład zużyte paliwo albo tonokilometry, przez współczynnik emisji. Sama arytmetyka jest prosta. Trudniejsze bywa zebranie rzetelnych danych i ustalenie, co dokładnie wlicza się do wyniku. Ten poradnik prowadzi przez cały proces, od zakresu po działania ograniczające emisje.

Po co liczyć emisje w logistyce

Powodów jest kilka. Odbiorcy coraz częściej pytają dostawców o emisje w przetargach i ankietach. Duże firmy raportują emisje w całym łańcuchu, więc dane od przewoźników i magazynów trafiają do ich zestawień. Wreszcie liczenie pokazuje, gdzie tracisz paliwo: puste przebiegi, niska wypełnialność i zbędne kilometry podnoszą jednocześnie koszt i emisję. Obniżanie śladu często obniża rachunek.

Zakresy emisji

W standardzie Greenhouse Gas Protocol emisje dzieli się na trzy zakresy:

  • zakres 1: emisje bezpośrednie, na przykład spalanie paliwa we własnych samochodach i wózkach spalinowych,
  • zakres 2: emisje z energii elektrycznej, ciepła i chłodu kupowanych na potrzeby magazynu,
  • zakres 3: pozostałe emisje w łańcuchu, w tym przewozy zlecone przewoźnikom i spedytorom.

Dla firmy, która korzysta z zewnętrznych przewoźników, większość transportu trafia do zakresu 3. Dla przewoźnika z własną flotą to zakres 1. Ustal na początku, który układ dotyczy Ciebie, bo od tego zależy źródło danych.

Metody obliczeń

Są dwa główne podejścia, o różnej dokładności:

  1. Metoda paliwowa: emisja = ilość zużytego paliwa x współczynnik emisji dla danego paliwa. Jest najdokładniejsza, gdy znasz rzeczywiste zużycie.
  2. Metoda oparta na pracy przewozowej: emisja = masa ładunku w tonach x dystans w kilometrach x współczynnik emisji na tonokilometr dla danego środka transportu. Stosuje się ją, gdy nie ma danych o paliwie, na przykład przy przewozach zleconych.

Metodykę przewozów opisuje norma ISO 14083, a w Europie szeroko stosowane są ramy GLEC, które porządkują sposób liczenia dla całego łańcucha transportowego. Współczynniki emisji bierze się z uznanych baz publikowanych przez instytucje państwowe i organizacje branżowe, najlepiej z najnowszego wydania i z podaniem źródła w dokumentacji.

Przykład obliczenia

Przykład jawnie przykładowy

Przewóz 10 t ładunku na dystansie 400 km daje pracę przewozową 4000 tkm. Przy współczynniku przyjętym w przykładzie na poziomie 0,06 kg CO2e na tkm wynik to 4000 x 0,06 = 240 kg CO2e. Gdyby ten sam ładunek jechał pociągiem ze współczynnikiem 0,02 kg, wynik wyniósłby 80 kg. Liczby służą do pokazania toku rachunku, nie jako wartości do przepisania.

Dla magazynu liczy się energię elektryczną, ogrzewanie, chłodzenie i paliwo do wózków. Zużycie z faktur mnoży się przez współczynnik emisji danego nośnika. Przy magazynie chłodniczym zwykle przeważa energia na chłodzenie.

Jak zebrać dane

  • Dla floty własnej: karty paliwowe, dane z komputerów pokładowych, przebiegi.
  • Dla przewozów zleconych: masy, trasy i środek transportu z zamówień, a przy ofercie przewoźnika także jego własne obliczenia.
  • Dla magazynu: faktury za energię i paliwo oraz powierzchnia.
  • Dla opakowań i palet: liczba i rodzaj, na przykład rodzaje palet o różnej masie.

Jeśli danych brakuje, użyj wartości szacunkowych, ale zapisz założenia. Z czasem zastępuj je mierzonymi.

Wpływ opakowań i palet

Emisje wiążą się nie tylko z paliwem. Opakowania, kartony, folia i palety mają własny ślad, który wynika z surowca i produkcji. Zmniejszenie ilości opakowań i dopasowanie rozmiaru kartonu do towaru obniża masę przesyłki i zwiększa liczbę sztuk na palecie. Palety wielokrotnego użytku rozkładają ślad na wiele obiegów, o ile wracają do systemu. Obieg nośników opisujemy w tekście o logistyce zwrotnej.

Co obniża ślad węglowy

Działanie Jak zmniejsza emisję
Lepsze wypełnienie ładunkiem mniej pustych przebiegów i mniej kursów
Zmiana środka transportu kolej lub woda zamiast drogi na długich trasach
Planowanie tras krótszy dystans i mniej postoju w korkach
Szkolenie kierowców i nowsza flota mniejsze zużycie paliwa na kilometr
Energia w magazynie oświetlenie LED, lepsza izolacja, energia z odnawialnych źródeł
Bliższe źródła dostaw krótsza trasa, patrz nearshoring

Najwięcej daje zwykle łączenie ładunków i przeniesienie części przewozów na kolej, o czym piszemy w tekście o transporcie intermodalnym. Warto też policzyć, jak zmieniają się koszty: oszczędność paliwa widać w koszcie transportu.

Jak rozdzielać emisje na klientów

Operator logistyczny, który obsługuje wielu klientów, musi przypisać emisje do konkretnych przesyłek. Zwykle robi się to według masy, objętości lub liczby palet w danym przewozie. Ważne jest, by metoda była jednakowa i opisana. W magazynie wspólnym emisje z energii dzieli się według zajętej powierzchni lub liczby miejsc paletowych. Taki podział pozwala klientowi zobaczyć swój udział, a operatorowi wskazać, gdzie szukać oszczędności.

Cele i raportowanie

Po policzeniu wyniku ustal rok bazowy i realistyczny cel redukcji w przeliczeniu na jednostkę, na przykład na tonokilometr albo paletę. Cel na jednostkę jest uczciwszy niż cel bezwzględny, gdy firma rośnie. Wyniki zapisuj w stałym formacie, żeby można je było pokazać odbiorcom i audytorom. Jeśli planujesz publikować dane, zadbaj o dokumentację metody, bo to ona decyduje o wiarygodności wyniku.

Zacznij od jednego procesu, na przykład przewozów na najczęstszej trasie, i po kilku miesiącach rozszerz pomiar na magazyn i pozostałe kierunki. Lepiej mieć prosty, powtarzalny rachunek niż skomplikowany, którego nikt nie aktualizuje.

Przykład z magazynu

Magazyn zużył w roku 300 000 kWh energii elektrycznej. Przy współczynniku przyjętym w przykładzie na poziomie 0,7 kg CO2e na kWh daje to 210 000 kg, czyli 210 t CO2e. Gdyby część energii pochodziła z instalacji fotowoltaicznej na dachu, zakup z sieci spadłby, a wynik razem z nim. Ten sam rachunek robi się dla gazu, oleju opałowego i paliwa do wózków.

Na co uważać

  • Nie mieszaj współczynników z różnych baz i lat bez opisu.
  • Pilnuj, czy współczynnik dotyczy paliwa w całym cyklu (od wydobycia), czy tylko spalania.
  • Nie porównuj wyników z różnych metod jak równorzędnych.
  • Nie ogłaszaj redukcji bez porównania z tym samym zakresem w roku bazowym.

Czytaj dalej